Η μόρφωση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας ακόμη και σε άτομα με κληρονομική προδιάθεση
Ένας νόμος που υποχρέωσε τους εφήβους στη Βρετανία να παραμείνουν στο σχολείο για έναν επιπλέον χρόνο είχε μια απροσδόκητη συνέπεια σχεδόν 50 χρόνια αργότερα: λιγότερες διαγνώσεις άνοιας.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, το Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν στο Μάντισον και το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν εξέτασαν τις επιπτώσεις μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που εφαρμόστηκε στη Βρετανία το 1972 και αύξησε την ηλικία υποχρεωτικής φοίτησης από τα 15 στα 16 έτη. Διαπίστωσαν ότι ο επιπλέον χρόνος στο σχολείο μείωσε τις πιθανότητες διάγνωσης με νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας δεκαετίες αργότερα.
Η νέα μελέτη ανέδειξε και ένα δεύτερο, ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα: Η μείωση των περιστατικών άνοιας παρατηρήθηκε ακόμη και σε άτομα με υψηλή γενετική προδιάθεση για τη νόσο. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η εκπαίδευση μπορεί να προσφέρει σημαντική προστασία ακόμη και σε όσους έχουν τον μεγαλύτερο κληρονομικό κίνδυνο, αμφισβητώντας την άποψη ότι τα γονίδια καθορίζουν αναπόφευκτα τη μελλοντική μας υγεία.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, πρόκειται για την πρώτη μελέτη που τεκμηριώνει ότι η εκπαίδευση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας και να περιορίσει την επίδραση της κληρονομικής προδιάθεσης. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences.
Πώς μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση βοήθησε τους επιστήμονες να κατανοήσουν τη σχέση εκπαίδευσης και άνοιας
Εδώ και χρόνια γνωρίζουμε ότι τα άτομα με περισσότερα χρόνια εκπαίδευσης έχουν μικρότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια. Ωστόσο, αυτή η συσχέτιση δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η εκπαίδευση είναι ο λόγος που μειώνεται ο κίνδυνος. Για παράδειγμα, όσοι έχουν σπουδάσει περισσότερο μπορεί να μεγάλωσαν σε διαφορετικές οικογενειακές και οικονομικές συνθήκες, οι οποίες επίσης επηρεάζουν την υγεία τους αργότερα στη ζωή.
Για να ξεχωρίσουν την επίδραση της εκπαίδευσης από άλλους παράγοντες, οι ερευνητές αξιοποίησαν μια μεταρρύθμιση που εφαρμόστηκε το 1972 στην Αγγλία, τη Σκωτία και την Ουαλία. Με τη συγκεκριμένη αλλαγή, η ηλικία μέχρι την οποία ήταν υποχρεωτική η φοίτηση στο σχολείο αυξήθηκε από τα 15 στα 16 έτη. Έτσι, όσοι είχαν γεννηθεί από την 1η Σεπτεμβρίου 1957 και μετά έπρεπε να μείνουν στο σχολείο έναν χρόνο περισσότερο, ενώ όσοι είχαν γεννηθεί λίγο νωρίτερα μπορούσαν ακόμη να σταματήσουν τη φοίτησή τους στα 15.
Αυτή η διαφορά επέτρεψε στους ερευνητές να συγκρίνουν ανθρώπους που είχαν γεννηθεί με διαφορά μόλις λίγων ημερών και είχαν πολύ παρόμοια χαρακτηριστικά, αλλά ίσχυαν διαφορετικοί κανόνες για την υποχρεωτική τους εκπαίδευση. Η μεταρρύθμιση αύξησε κατά 14 ποσοστιαίες μονάδες το ποσοστό των μαθητών που παρέμεναν στο σχολείο τουλάχιστον μέχρι τα 16 τους χρόνια.
Αξιοποιώντας στοιχεία από τη βρετανική βάση δεδομένων UK Biobank, οι ερευνητές παρακολούθησαν την πορεία της υγείας των συμμετεχόντων μέχρι την ηλικία των 65 ετών, χρησιμοποιώντας νοσοκομειακά αρχεία, μητρώα θανάτων και πληροφορίες από το ιατρικό ιστορικό που είχαν δηλώσει οι ίδιοι. Διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν γεννηθεί λίγο μετά την 1η Σεπτεμβρίου 1957 και επομένως είχαν υποχρεωθεί να μείνουν περισσότερο στο σχολείο είχαν μικρότερες πιθανότητες να διαγνωστούν με άνοια σε σχέση με όσους είχαν γεννηθεί λίγο νωρίτερα.
Το σημαντικό είναι ότι η συγκεκριμένη μελέτη δεν εντόπισε απλώς μια συσχέτιση ανάμεσα στην εκπαίδευση και την καλύτερη υγεία. Τα ευρήματά της δείχνουν ότι ο επιπλέον χρόνος φοίτησης που επέβαλε η μεταρρύθμιση συνέβαλε πράγματι στη μείωση των περιστατικών άνοιας.
«Γνωρίζουμε εδώ και πολύ καιρό ότι οι άνθρωποι με περισσότερα χρόνια εκπαίδευσης έχουν μικρότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια, αλλά ήταν δύσκολο να διαπιστώσουμε αν αυτό οφείλεται στην ίδια την εκπαίδευση», ανέφερε η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Silvia Barcellos, οικονομολόγος υγείας που συνεργάζεται με το Κέντρο Οικονομικής και Κοινωνικής Έρευνας του Ινστιτούτου Schaeffer στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας και το Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν στο Μάντισον.
«Αξιοποιώντας αυτή την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, μπορούμε να ξεχωρίσουμε την επίδραση της εκπαίδευσης από πολλούς άλλους παράγοντες που διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η ίδια η εκπαίδευση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας δεκαετίες αργότερα».
Η εκπαίδευση προστατεύει ακόμη και όσους έχουν υψηλό γενετικό κίνδυνο
Στη συνέχεια, οι ερευνητές συνδύασαν τα στοιχεία της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης με γενετικά δεδομένα, θέλοντας να απαντήσουν σε ένα ακόμη σημαντικό ερώτημα: Μπορεί η περισσότερη εκπαίδευση να προστατεύσει ακόμη και όσους έχουν εκ γενετής αυξημένη προδιάθεση για άνοια;
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο επιπλέον χρόνος στο σχολείο μείωσε τα περιστατικά άνοιας ακόμη και μεταξύ των ατόμων με τον υψηλότερο γενετικό κίνδυνο. Αυτό σημαίνει ότι η κληρονομική προδιάθεση δεν καθορίζει απαραίτητα αν κάποιος θα εμφανίσει τη νόσο. Οι συνθήκες στις οποίες ζούμε και μαθαίνουμε μπορούν επίσης να επηρεάσουν το αν θα εκδηλωθεί τελικά η άνοια.
Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η πρόληψη της άνοιας δεν αφορά μόνο τις παρεμβάσεις που γίνονται σε μεγαλύτερη ηλικία. Αντίθετα, επιλογές και επενδύσεις που πραγματοποιούνται πολλές δεκαετίες πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα, όπως η επένδυση στην εκπαίδευση, μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου πολύ αργότερα στη ζωή.
«Για όσους γνωρίζουν ότι έχουν αυξημένο γενετικό κίνδυνο άνοιας, αυτό είναι ένα ενθαρρυντικό εύρημα», ανέφερε ο Leandro Carvalho, εκ των συγγραφέων της μελέτης και αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας. «Τα γονίδια επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης μιας νόσου, αλλά δεν καθορίζουν απαραίτητα αν κάποιος θα νοσήσει. Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι οι εμπειρίες και οι συνθήκες που μπορούν να αλλάξουν στη διάρκεια της ζωής ενδέχεται να επηρεάζουν το αν η κληρονομική προδιάθεση θα οδηγήσει τελικά στην εμφάνιση της νόσου. Το να κατανοήσουμε ποιες παρεμβάσεις μπορούν να προσφέρουν αυτή την προστασία αποτελεί σημαντικό στόχο για τη μελλοντική έρευνα».
Πώς τα περισσότερα χρόνια στο σχολείο μπορεί να προστατεύουν τον εγκέφαλο
Τα περισσότερα χρόνια εκπαίδευσης μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο άνοιας με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα, μπορούν να οδηγήσουν σε καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες, υψηλότερο εισόδημα, εργασία που απαιτεί περισσότερη πνευματική δραστηριότητα, αλλά και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, υγείας και κοινωνικής ζωής.
Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η επιπλέον εκπαίδευση αύξησε το οικογενειακό εισόδημα και μείωσε τα περιστατικά εγκεφαλικού επεισοδίου και εμφράγματος. Ωστόσο, δεν κατάφεραν να προσδιορίσουν ποιοι από αυτούς τους παράγοντες εξηγούν τη μείωση των περιστατικών άνοιας.
Οι επιστήμονες επισήμαναν επίσης ότι δεν είναι ακόμη σαφές πόσο ακριβώς μειώνεται ο κίνδυνος άνοιας χάρη στην επιπλέον εκπαίδευση. Καθώς οι συμμετέχοντες ήταν ακόμη σχετικά νέοι και τα περιστατικά άνοιας ήταν λίγα, οι εκτιμήσεις δεν είναι ιδιαίτερα ακριβείς. Η παρακολούθησή τους τα επόμενα χρόνια, καθώς θα μεγαλώνουν, θα δείξει αν αυτή η προστατευτική επίδραση διατηρείται και στις μεγαλύτερες ηλικίες, όταν η άνοια εμφανίζεται συχνότερα.
Ads
