Τσιαβαλιάρεια 2026: Η μνήμη της Πιαλείας για όλους τους νεκρούς του 1940
Του Ηλία Γιαννακόπουλου, φιλολόγου
Με αφορμή τα Τσιαβαλιάρεια 2026, που θα πραγματοποιηθούν στην Πιαλεία την Κυριακή 25 Οκτωβρίου, ο φιλόλογος Ηλίας Γιαννακόπουλος καταθέτει έναν προβληματισμό για τη συλλογική μνήμη και την τιμή που οφείλεται σε όλους τους Πιαλειώτες που έπεσαν στον πόλεμο του 1940.
Η ιδιαίτερη ιστορική θέση του Βασίλειου Τσιαβαλιάρη, του πρώτου νεκρού του πολέμου του 1940, είναι αδιαμφισβήτητη και αξίζει να τιμάται. Η χρονική πρωτιά του, όμως, δεν αποτελεί μέτρο ηρωισμού. Η θυσία όσων σκοτώθηκαν αργότερα, στην ίδια γη και για την ίδια πατρίδα, δεν έχει μικρότερη αξία.
Στο κείμενό του, ο κ. Γιαννακόπουλος υποστηρίζει ότι η μνήμη του Τσιαβαλιάρη μπορεί να συνυπάρχει με την ισότιμη αναφορά στους υπόλοιπους πεσόντες της Πιάλειας. Προτείνει να εξεταστεί η δημιουργία προτομών ή άλλου μνημειακού τρόπου αναφοράς, καθώς και η παρουσία των ονομάτων όλων των πεσόντων στις τελετές.
Ακολουθεί το άρθρο του:
Η μνήμη δεν έχει πρώτο και δεύτερο νεκρό
Κούτσικος Βασίλειος (28/10/1940), Ζάχος Χρήστος (15/11/1940), Ζτρίβας Χρήστος (12/1940), Τσιάμης Ιωάννης (29/1/1941), Παπαδημητρίου Αχιλλέας (19/3/1941), Υφαντής Δημήτριος (27/7/1941), Τσιαβαλιάρης Βασίλειος (28/10/1940).
Αν τα ονόματα των Πιαλειωτών που έπεσαν στον πόλεμο του 1940 διαβαστούν ανάποδα, δεν αλλάζει τίποτα. Η ιστορική αξία της θυσίας δεν καθορίζεται από τη σειρά με την οποία προφέρουμε τα ονόματα των νεκρών.
Κάθε χρόνο στην Πιάλεια Τρικάλων τιμούμε τη θυσία του Βασίλειου Τσιαβαλιάρη, του πρώτου νεκρού του πολέμου του 1940 στα αλβανικά βουνά. Και δικαίως. Η ιδιότητά του αυτή αποτελεί ένα ιδιαίτερο ιστορικό γεγονός και έχει τη δική της συμβολική σημασία.
Όμως από την Πιάλεια έπεσαν και άλλοι συγχωριανοί μας στον ίδιο πόλεμο. Η θυσία τους είναι εξίσου πραγματική, ο θάνατός τους αδιαμφισβήτητος και η προσφορά τους στην πατρίδα δεν γίνεται μικρότερη επειδή η τύχη τούς στέρησε την «πρωτιά».
Ο θάνατος του πρώτου νεκρού υπήρξε ένα τραγικό γεγονός μέσα στην αλυσίδα των πολεμικών γεγονότων. Η χρονική προτεραιότητα είναι ένα ιστορικό χαρακτηριστικό, όχι μέτρο ηρωισμού. Κανείς δεν είναι πιο ηρωικός επειδή έπεσε πρώτος και κανείς δεν είναι λιγότερο σημαντικός επειδή έπεσε αργότερα. Όλοι αντιμετώπισαν τον ίδιο κίνδυνο, βρέθηκαν απέναντι στον ίδιο εχθρό και πλήρωσαν το ίδιο βαρύ τίμημα: τη ζωή τους.
Γι’ αυτό θα ήταν δίκαιο, χωρίς να αμφισβητείται ή να υποβαθμίζεται η ιδιαίτερη τιμή προς τον Βασίλειο Τσιαβαλιάρη, να αποκατασταθεί η μνήμη και των άλλων Πιαλειωτών που έπεσαν στον πόλεμο του 1940. Η δημιουργία προτομών ή άλλου ισότιμου μνημειακού τρόπου αναφοράς, καθώς και η παρουσία όλων των ονομάτων στις τελετές, θα αποτελούσαν πράξεις ιστορικής δικαιοσύνης.
Δεν πρόκειται για εξίσωση διαφορετικών ιστορικών ιδιοτήτων. Ο Βασίλειος Τσιαβαλιάρης θα παραμένει ο πρώτος νεκρός. Εκείνο που μπορεί και πρέπει να αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο η κοινότητα θυμάται όλους όσοι έπεσαν.
Η ιστορία κάθε τόπου γράφεται από τους νεκρούς του, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο οι επιζώντες και οι επόμενες γενιές επιλέγουν να τους θυμούνται. Η μνήμη, όταν θέλει να είναι δίκαιη, δεν αφήνει κάποιους νεκρούς στο περιθώριο επειδή η τύχη τούς στέρησε την πρωτιά.
Η θυσία δεν είναι αγώνας ταχύτητας. Και ο θάνατος για την πατρίδα δεν αποκτά μεγαλύτερη αξία επειδή ήρθε πρώτος.
Η Ιστορία έχει και τους δικούς της αφανείς πρωταγωνιστές: ανθρώπους που έπεσαν χωρίς να προλάβουν να αποκτήσουν όνομα, τίτλο ή ιδιαίτερη θέση στις σελίδες των βιβλίων. Η θυσία τους δεν καταγράφηκε πάντοτε με την ίδια ένταση ούτε συνοδεύτηκε από μνημεία και τελετές. Κι όμως, πάνω στις ζωές και στον θάνατό τους στηρίχθηκε η ελευθερία που σήμερα θεωρούμε αυτονόητη.
Η ελευθερία δεν κερδήθηκε μόνο από εκείνους που απέκτησαν ιστορικό όνομα. Κερδήθηκε και από τους πολλούς που έπεσαν σιωπηλά και άγνωστα. Αυτούς οφείλουμε να ανασύρουμε από τη λήθη και να τους δώσουμε τη θέση που τους ανήκει: ως ισότιμους πρωταγωνιστές της Ιστορίας. Γιατί η Ιστορία έχει ονόματα. Η ελευθερία, όμως, έχει και αμέτρητους ανώνυμους νεκρούς.
Στις τοπικές κοινωνίες, η συλλογική μνήμη διασώζει συχνά όσα η επίσημη Ιστορία παρέλειψε ή δεν μπόρεσε να καταγράψει. Οι προφορικές μαρτυρίες, οι οικογενειακές αφηγήσεις, τα τοπωνύμια και τα μνημεία κρατούν ζωντανές τις θυσίες ανθρώπων που υπερασπίστηκαν τον τόπο, την ελευθερία και την αξιοπρέπειά του. Η τοπική μνήμη δεν είναι μια «μικρή» Ιστορία. Είναι ο ζωντανός χώρος όπου οι άνθρωποι αυτοί εξακολουθούν να έχουν όνομα, πρόσωπο και θέση στη συνείδηση της κοινότητας.
Η ανάδειξή τους αποτελεί πράξη τιμής και χρέος ιστορικής δικαιοσύνης. Η ελευθερία δεν πρέπει να αποδίδεται μόνο στους επώνυμους, αλλά και σε εκείνους που τη θεμελίωσαν με την ανώνυμη θυσία τους.
«Ετούτος ο λαός δεν γονατίζει παρά μονάχα μπροστά στους νεκρούς του» (Γ. Ρίτσος).
Η μνήμη ενός τόπου δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Οφείλει να κρατά ζωντανή όχι μόνο την ιδιαίτερη ιστορική θέση του πρώτου νεκρού, αλλά και τη θυσία όλων όσοι έπεσαν χωρίς να αποκτήσουν την ίδια αναγνωρισιμότητα.
Ας γονατίσουμε, λοιπόν, μπροστά σε όλους. Η Πιάλεια μπορεί και πρέπει να τιμά τον πρώτο νεκρό της, τον Βασίλειο Τσιαβαλιάρη, χωρίς να αφήνει στη σκιά τους άλλους νεκρούς της. Η ιστορική δικαιοσύνη δεν αφαιρεί τιμή από κανέναν· αποδίδει τιμή σε όλους.
Ας μην ζητήσουμε από τους νεκρούς μας να συναγωνιστούν για μια θέση στη μνήμη. Ας τους κρατήσουμε όλους μαζί: τον πρώτο και τους επόμενους, τους επώνυμους και τους αφανείς, ως μια ενιαία αλυσίδα θυσίας.
Ας μην ξεχάσουμε κανέναν.
Ιδιαίτερη τιμή οφείλουμε στον δάσκαλο Γεώργιο Παπαβασιλείου, που ανέδειξε την ιστορική πρωτιά του Τσιαβαλιάρη, καθώς και στους καθηγητές της Παιδιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Θεμιστοκλή Καρπάθιο και Βασίλειο Κάρλο, οι οποίοι επιμελήθηκαν και δώρισαν το άγαλμά του, διασώζοντας την ιστορική μνήμη και την τοπική συλλογική ταυτότητα.
Ads
