Το απίστευτο ρεπορτάζ του 1937 που αποκαλύπτει πώς έκαναν μπάνιο οι Λαρισαίοι στον Πλαταμώνα
Το ερώτημα προέκυψε όταν ξαναδιάβασα τυχαία το άρθρο «Από πότε υπάρχει η ηλιοθεραπεία». Ήταν μια στήλη, το «Από πότε…» του περιοδικού “theCommonSense”. Από το 1925 λοιπόν και από την Κοκό Σανέλ.
Της Εύης Μποτσαροπούλου
«Το 1925 η Κοκό Σανέλ πρωτοποριακή φιγούρα στο χώρο της υψηλής ραπτικής γνωρίζει και ερωτεύεται κεραυνοβόλα τον δούκα του Westminster. Έχει τη φήμη του πλουσιότερου ανθρώπου στην Βρετανία. Σε ένα από τα τρία πολυτελή γιωτ του δούκα διασχίζει όλες τις θάλασσες του κόσμου. Επιστρέφοντας από την πολύμηνη κρουαζιέρα της έχει την ιδέα να λανσάρει την ιδέα του μαυρίσματος (…). Το 1927 ο σχεδιαστής μόδας Jean Patou θα λανσάρει το πρώτο αντιηλιακό λάδι. Έτσι, αφού δοκίμασε λάδια με βάση την καρύδα, την ελιά και την αραχίδα που ήδη είχαν αρχίσει να κατακτούν την αγορά, είναι ο Eugène Schueller ο ιδρυτής της L’Oréal που θα ζητήσει από τους χημικούς της εταιρίας του να του κατασκευάσουν προϊόντα που να φιλτράρουν τις ηλιακές ακτίνες. Έτσι λοιπόν γεννήθηκε το θρυλικό l’ambre solaire που κατέκλυσε την κυανή ακτή το 1935 με την βοήθεια μεγάλης διαφημιστικής καμπάνιας. Η μεγάλη αποδοχή από το πλατύ κοινό θα έρθει βέβαια μετά το τέλος του Β παγκόσμιου πολέμου». Μάλιστα.
Και οι Λαρισαίοι πότε άρχισαν να κάνουν ηλιοθεραπεία;
Η ψηφιακή βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων υπήρξε για μια ακόμη φορά διαφωτιστική.
Το πρώτο δημοσίευμα που αναφέρεται στην ηλιοθεραπεία καταγράφεται στην εφημερίδα «Ελευθερία» στις 22-8-1933. Πολύ κοντά στο 1925, αν το σκεφτείς, που η Κοκό Σανέλ την καθιέρωσε… Ο τίτλος του άρθρου «Λίγες γραμμές για τη γυναίκα», και το περιεχόμενο… «Σήμερα η μόδα θεωρεί το μελαψό το ηλιοκαμένο δέρμα ως ένα γοητευτικό στολίδι για τους καλοκαιρινούς μήνες. Στην επικράτηση της μόδας αυτής συντέλεσε πολύ η αρχή των γυμνιστών ότι το σώμα του ανθρώπου πρέπει να είναι καμένο από τον ήλιο για να είναι υγιές. Πάντοτε, σύμφωνα με τις αρχές των γυμνιστών και των ιατρών εκείνων που τις εγκρίνουν, το δέρμα είναι σημείο υγείας σωματικής και πνευματικής. Διότι επιτρέπει στον άνθρωπο να απορροφά καλύτερα τις ηλιακές ακτίνες και να αναπνέει βαθύτερα το οξυγόνο. Γυμνιστές που πιστεύουν στις θεωρίες σαν πραγματικοί Απόστολοι διατείνονται μάλιστα ότι πολλές ασθένειες της ανθρωπότητας μπορούν να θεραπευτούν με τον γυμνισμό ιδιαιτέρως δε ο αθλητισμός, η ρευματισμοί, η παχυσαρκία, η ανεπάρκεια των νεφρών και του ήπατος. Διότι η ελευθερία διαπνοής του δέρματος είναι σωτηρία για όλες αυτές τις περιπτώσεις. Ας ελπίσουμε όχι. Διότι ο γυμνισμός δεν είναι ένα πράγμα που μπορεί να επικρατήσει και να γενικευτεί. Και τούτο για πολλούς και ευνόητους λόγους! Πάντως ηλιοθεραπεία έχει επιβληθεί. Και όσοι μπορούν να περάσουν ένα μήνα στην παραλία αρχίζουν από την πρώτη μέρα τα ηλιόλουστα τους (…)».
Ακολουθούν κάποια δημοσιεύματα στην «Ελευθερία» και στον «Κήρυξ» στις 13-4-1934 και 19-6-1936 αντιστοίχως. Το πρώτο αφορά σε διάλεξη του καθηγητή στο Εθνικό Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Αθανάσιο Κονταργύρη που μιλά για τη φυματίωση και θέτει και το ερώτημα ποια είναι η προφυλακτική και θεραπευτική δύναμη της ηλιοθεραπείας;». Το δεύτερο είναι ένα αφιέρωμα σε μια εκδρομή του Φυσιολατρικού Συλλόγου Λάρισας στους «Μύλους» του Κεσερλιού… «(…) Την περασμένη Κυριακή 14 Ιουνίου ο Φυσιολατρικός Σύλλογος πραγματοποίησε την 33η εκδρομή στην ξακουστή και ωραία τοποθεσία «Μύλους στο Κεσερλί. Η εκκίνηση έγινε το πρωί στις εξίμισι από το ζαχαροπλαστείο «Φοίνιξ». (…) Η ανοιχτή ατμόσφαιρα, ο καθαρός αέρας και ο μικρός περίπατος μας άνοιξε διαβολεμένα την όρεξη και βάλαμε χέρι στις προμήθειες μας. Επιδοθήκαμε σε διάφορα παιχνίδια και στις 10:30 μας επισκέπτονται οι δίδες Λούλα και Μαρίκα Τσιοτύρα και ο κ. Αντώνιος Κακαγιάννης. Από τότε άρχισε να ανάβει πιο πολύ το γλέντι και από τους ήχους γραμμοφώνου οι φίλοι της Τερψιχόρης άρχισε να χορεύουν νέους και παλιούς χορούς. (…) Μετά το γεύμα ο πρόεδρος του συλλόγου οφθαλμίατρος κ. Νικολούλης με απλά και χτυπητά λόγια μίλησε περί ηλίου – ηλιοθεραπείας και ηλιόλουτρων».
Ως εδώ τα δημοσιεύματα, αραιά όπως βλέπουμε -ένα κάθε διετία-, μετά την πρώτη έκπληξη δεν φαίνονται και τόσο εξωπραγματικά.
Μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για την εποχή που μόλις έχει αρχίσει η δημαρχία του Στυλιανού Αστεριάδη η οποία θα φτάσει και μεταπολεμικά μέχρι το 1950. Η Λάρισα μόλις έχει ζήσει την επιδραστική παρουσία του δημάρχου Μιχαήλ Σάπκα. Τότε ήρθε στην πόλη η ύδρευση και ο ηλεκτροφωτισμός, έγιναν σχολικά διδακτήρια, ασφαλτοστρώθηκαν δρόμοι, ενισχύθηκε με εξοπλισμό το Κουτλιμπάνειο Νοσοκομείο, ιδρύθηκε το Δημοτικό Ωδείο, η Βιβλιοθήκη, έγινε η κεντρική πλατεία και η Νέα Αγορά. Η πόλη της Λάρισας άρχισε να μην είναι πια τόσο λασπούπολη.
Παρόλα αυτά, δεν ήμουν καθόλου προετοιμασμένη να διαβάσω το πικάντικο ρεπορτάζ του Μανού Σιδερά στην εφημερίδα «Κήρυξ» που δημοσιεύτηκε στις 18 Ιουλίου 1937 με τίτλο «Όταν οι Λαρισαίοι αποφασίζουν να δροσιστούν στην πλαζ του Πλαταμώνα». Το παραθέτω ολόκληρο και αυτούσιο. Έχω πειράξει ελάχιστα τη γλώσσα προς τη δημοτική για να είναι πιο εύκολο στην ανάγνωση…
«Αφού οι χαρές και οι απολαύσεις της εξοχής είναι απαγορευμένη ευτυχία για τις καθημερινές το αντρικό φύλο αποφασίσουμε την Κυριακή εκδρομή για τον Πλαταμώνα. Μα γιατί τα αιώνια θύματα και κορόιδα οι άντρες δεν μπορούν να παραθερίσουν; Απλούστατα. Αν είσαι επιχειρηματίας και πας και παραθερίσεις όταν επιστρέψεις απ’ την εξοχή θα βρεις ένα σωρό ατακτοποίητες δουλειές που για να τις διευθετήσεις θα πρέπει να χύσεις ποταμούς ιδρώτα. Αν είσαι φτωχός θα περιμένεις να σου πέσει το λαχείο τον μήνα που δεν έχει Σάββατο για να πας στην εξοχή, αλλιώς στέλνεις μόνο τη γυναίκα σου και το παιδί σου και τους βλέπεις κάθε Σαββατοκύριακο.
Έτσι ξεροψηνόμαστε με την ελπίδα του λαχείου όλο το καλοκαίρι μέχρι ότου έρθει ο χειμώνας. Θα μου πείτε μάτια δεν έχετε να δείτε πόσοι άντρες παραθερίζουν; Τους είδα. Τα τρία τέταρτα από αυτούς τους έχουν στείλει οι γιατροί και το άλλο τέταρτο είναι κληρονόμοι και συγγενείς εξωτερικού ή οι δουλειές τους είναι χειμωνιάτικες. Άλλωστε αν μετρήσετε καθημερινή δεν είναι ούτε το τέταρτο του παραθερίζοντος γυναικόκοσμου.
Λοιπόν φτωχός η πλούσιος κι αν είσαι δεν έχει σημασία αρκεί να είσαι άντρας και εξοχή δεν υπάρχει για σένα εκτός της Κυριακής, πάρτο απόφαση, αφού δεν μπορείς να κάνεις αλλιώς.
Είσαι γυναίκα… αμέσως πας στην εξοχή. Αν δε θέλει ο σύζυγος ή ο αδελφός να σε αφήσει να πας για να μην τρώει σπορέλαιο μαργαρίνες και χιλιόβρασμένα κρέατα στα εστιατόρια και πλένονται τα ρούχα του σε αμφιβόλου καθαριότητας σκάφες μη στεναχωριέσαι καθόλου. Τίθεται σε εφαρμογή το κόλπο της αδιαθεσίας και ο οικογενειακός γιατρός στον οποίο έχεις πει προηγουμένως ότι είναι τρομερός τσιγκούνης και ζηλιάρης ο σύζυγος ή ο αδερφός συμβουλεύει ότι είναι απαραίτητη η εξοχή για εσάς. Για τις παντρεμένες το πράγμα είναι ακόμη απλούστερο. Αν έχετε μεγάλη αδυναμία και συμπάθεια στο παιδί σας δεν υπάρχει λόγος να στεναχωριέστε για τον εαυτό σας. Σας λέει πως είπε ο γιατρός ο μπέμπης η μπεμπέκα πρέπει να πάει εξοχή και η δουλειά της τελείωσε. Και θα στείλετε και τη μαμά μαζί για τις περιποίησης.
Το σπουδαιότερο δε είναι ότι τα παμπόνηρα πλασματάκια προσποιούνται ότι δεν θέλουν να πάνε. Σας αραδιάζουν του κόσμου τις φωνές και αναστενάζουν για τα βάσανα που θα τραβήξουν στην εξοχή μην έχοντας τις ευκολίες και τις ανέσεις του σπιτιού. Αφού είπε ο γιατρός να πάει το παιδί εξοχή όλα θα τα υποφέρουν και για όλα θα κάνουν υπομονή για χατίρι του.
Αλλά για σταθείτε… χωρίς να καταλάβω έφυγα από το θέμα μας. Τι λέγαμε; Για τον Πλαταμώνα.
Αλήθεια η χαρά να φύγουμε από την άσφαλτο και το καμίνι που μας ξεροψήνει και να βρεθούμε ξέγνοιαστοι από τα καθημερινά βάσανα σε μια άκρη εξοχής ανάμεσα σε αγριολούλουδα και παχύδεντρα είναι μεγάλη. Θα δούμε τα χάδια και τα παιχνίδια που κάνουν οι αφροί των κυμάτων με την αμμουδιά. Θα νιώσουμε τη δροσιά της θάλασσας στο κορμί βουτώντας τα γαλανά της νερά. Υπάρχει μεγαλύτερη χαρά από τη χαρά του κύματος και της δροσιάς κατά τον μήνα Ιούλιο και μάλιστα για τους άνδρες που από αιώνες αφορούν το ίδιο κόψιμο κουστουμιού;
Ήρθε το καλοκαιράκι, οι γυναίκες βάζουν τα πιο λεπτά υφάσματα, ξεκαλτσώνονται, ξεμπρατσώνονται και τα ντεκολτέ φτάνουν πολλές φορές πιο χαμηλά από τους δίδυμους γαργαλιστικούς λόφους του στήθους. Εμείς κολάρο που σε πνίγει, σακάκι παραγεμιστό με βατά και μόνο το χρώμα του υφάσματος αλλάζει από το χειμερινό κουστούμι.
Πρωί βρισκόμαστε στο σταθμό. Κοσμοχαλασια.
Παρέες αμέτρητες αγουροξυπνημένες με χέρια φορτωμένα από καλαθάκια και καλαθούνες, βαλιτσάκια, μπόγους, πακετάκια και όλα μέσα τα απαραίτητα μαγιό. Μερικές κιθάρες με ροζ με θαλασσινές κορδελίτσες που θα ανάψουν ερωτικούς καημούς εναλλάσσονται από το δεξί στο αριστερό χέρι με τα πακετάκια των κεφτέδων και των ψητών των εκδρομέων.
Στον κισσέ των εισιτηρίων πόλεμος. Σπρωξίματα, πατήματα και ιδροκοπήματα για την απόκτηση του δρομικού εισιτηρίου. Πολλοί πληρώνουν ένα τάληρο επιπλέον σε επιτήδειους και έτσι αποφεύγουν το ξαναγυάλισμα των παπουτσιών και το ιδροκόπημα. Γιατί δεν λειτουργούν δύο γκισέ για αυτή τη δουλειά δεν μπορούμε να καταλάβουμε. Ίσως να γίνεται αυτό για να αγαπήσει ο κόσμος τα ταξίδια.
Στα βαγόνια η εκδρομείς στοιβαγμένοι σα σαρδέλες. Πολλοί δεν έχουν να μπουν και μένουν με τα εισιτήρια στο χέρι. Προστίθενται κι άλλα βαγόνια αλλά η κατάσταση δεν αλλάζει. Με την προσθήκη των βαγονιών η ατμομηχανή βρίσκεται στο παγοποιείο και στο τέλος της αμαξοστοιχίας της στις αίθουσες για άντρες και γυναίκες. Μετά από εικοσάλεπτη καθυστέρηση αναχωρεί η αμαξοστοιχία παρουσιάζοντας θέαμα κινούμενης κληματαριάς. Δεξιά και αριστερά κρέμονται σαν σταφύλια εκτός των βαγονιών οι επιβάτες που ζαλίζονται από τους καπνούς της ατμομηχανής μετατρεπόμενοι σε καπνιστά κρέατα.
Κάπου συναντά ανήφορο η μηχανή και λαχανιάζει σαν κακογεννημένη λεχώνα. Μόλις πέρασει τον κατήφορο μετατρέπει και σε express. Σταματά λίγο στη Γυρτώνη και πολλοί πέφτουν σαν πεινασμένοι λύκοι σε πρόβατα και πετσοκόβουν κάτι καλάμια. Ύστερα από ένα δυο χιλιόμετρα τα πέταξαν όλοι. Αν σταματούσαμε λίγα λεπτά ακόμη το εκδρομικό ούτε ρίζα δε θα έμενε από τα καλάμια. Ποιος αμφισβητεί ότι ο Ρωμιός δεν είναι ο καλύτερος φίλος του πρασίνου;
Περνούμε το τούνελ και στο σκοτάδι μερικές δεσποινίδες και κυρίες βρίσκονται παραδόξως με 3,4 χέρια. Πώς το καταλάβαμε; Τυχαία άναψε ένα τσιγάρο κάποιου και τα χάσαμε. Στον Πυργετό μας υποδέχονται χωριατόπουλα με ωραία κωνικά καλάθια μπλεγμένα με μυρωδάτες λυγαριές που μοιάζουν σαν φωλίτσες γεμάτες με δροσερά αχλάδια. Ένα τάληρο με το καλάθι μαζί. Το μίασμα της νοθείας έχει προσβάλει και τα χωριατόπουλα. Στο κάτω μέρος του καλαθιού έχουν βάλει χαλασμένα αχλάδια. Αργά το καταλάβαμε, έχει ξεκινήσει το τρένο, το μάθημά μας. Χωρική αφέλεια και αγνότης!
Όσες βρίσκονται στο δεξιό μέρος των βαγονιών και στους εξώστες τους ταλαιπωρεί ο ήλιος. Είναι να τις βλέπεις και να ξεκαρδίζεται στα γέλια για το κατάντημα τους. Οι ακτίνες του έχουν διαλύσει τα πασαλείμματα του προσώπου και μετέτρεψαν τις καλλονές των φτιασιδιών σε πολύχρωμες γελοιογραφίες.
Μετά από δίωρη περίπου διαδρομή φτάνουμε στον Πλαταμώνα και αρχίζουμε αγώνα δρόμου για να προφτάσουμε κανένα τραπεζάκι στην «Ελβετία». Σε 1 ώρα η έρημη αμμουδιά έχει αλλάξει όψη. Απόλλωνες αράδα ξαπλωμένοι στην άμμο με φλοτάν μαλλιά, με φαλάκρες και ποιητικά χτενίσματα. Αφροδίτες πάντως λιγότερες τον αριθμό από τους Απόλλωνες με περμανάντ, μπούκλες, καρούλες και με οξυζενέ χρυσά μαλλάκια.
Με ποιες καμπίνες ξεγυμνώθηκε όλος αυτός ο κόσμος; Δεντράκια, σκοινιά και απλωμένα σεντόνια έπαιξαν το ρόλο του παραβάν και της καμπίνας.
Η μελέτη παίρνει και δίνει στην αμμουδιά. Ο γεωγράφος μελετά τα ημισφαίρια του γυναικείου κόσμου. Ο μαθηματικός το κεφάλαιο περί καμπύλων. Ο ζαχαροπλάστης πώς γίνονται οι σοκολάτες στον ήλιο. Ο δερματέμπορος τα είδη των δεμάτων. Ο καλλιγράφος την καλλιγραμία. Ο φοιτητής της ιατρικής την ανατομία. Ο γλύπτης ανακαλύπτει νέα μοντέλα και κάθε επαγγελματίας συμπληρώνει τις μελέτες του.
Πέρα από τους ψηλούς βράχους ακρογιάλι βλέπουμε πρωτότυπα μαγιό της στιγμής πουκαμίσες, νυχτικά, μεσοφόρια και άλλα εσώρουχα με μια παραμάνα στο κάτω μέρος έγιναν μαγιό. Φωτογράφοι δεν προφταίνουν αποθανατίσουν σε γοητευτικές πόζες τα μικτά γκρουπ.
Δον Ζουάν ανήκοντες στο σύλλογο τωντηλεγάμων ερευνούν γύρω τους για να ανακαλύψουν σε κανένα αφελές ξεγλίστρησα της φούστας τα μυστήρια της νέας Υόρκης. Ο καλύτερος κολυμβητής της ημέρας ο Εδουάρδος που κολύμπησε 10 km συνεχώς με τη συνοδεία βάρκας. Η λαρισινοί καρδιοκατακτητές και ζηλεύουν. Οι ξένοι τους έχουν κατατροπώσει όλα τα ερωτικά οικόπεδα και είναι περιζήτητοι, ιδίως αυτοί που ασχολούνται με τις οικοδομές.
Το απογευματάκι ο σταθμός μετατρέπεται σε μέρος περιπάτου. Η ώρα πλησιάζει να φύγουμε και τα φουστάνια ανασηκώνονται άθελα τους όταν ανεβαίνουν τα ψηλά σκαλοπάτια των βαγονιών εμφανίζουν φευγαλέα την καλτσοδέτα. Τα ανδρικά μάτια σκανδαλίζονται και κρεατοφάγοι καταπίνουν τα σάλια τους για τους λαχταριστού οπτικούς μεζέδες που σερβίρει ο σταθμός άνευ επιβαρύνσεως του εισιτηρίου.
Φεύγουμε και τα βαγόνια δε διαφέρουν σε θερμοκρασία και πολύ από τους κινητούς φούρνους. Πλατανόφυλλα χρησιμοποιούνται ως βεντάλιες από χεράκια. Μερικοί που πήγαν το πρωί άσπροι και τώρα γυρίζουν ροζ από την ηλιοθεραπεία ρωτούν δεξιά και αριστερά για συνταγές των ηλιακών εγκαυμάτων. -Βάλε γιαούρτι. -Κάνει καλό; -Βέβαια σε δύο μέρες θα έχεις αλλάξει δέρμα σαν φίδι, αν θέλεις μάλιστα πιο αγνό φάρμακο γιατί το γιαούρτι μπορεί να είναι νοθευμένο, βάλε καρπουζόφλουδες να σου περάσουν όλα.
Τα δικτυωτά ράφια των βαγονιών που ήταν το πρωί φορτωμένα από φαγητά τώρα γέμισαν από σακάκια, γραβάτες και κολάρα. Τα ρομαντικά ζευγαράκια αμίλητα στους εξώστες της αμαξοστοιχίας κοιτούν τα αστέρια… Άρχισαν να φαίνονται τα φώτα της Λαρίσης. Τα καθρεφτάκια ξεθάβονται από το βάθος της τσάντας και μαζί με το ρουζ διορθώνουν τις μικροελλείψεις της καλλονής. Τα κολάρα με τις γραβάτες σφίγγουν πάλι το λαιμό.
Γνωστοί και συγγενείς στο σταθμό αρχίζουν τις ανακρίσεις για να μάθουν πως περάσαμε και κατά παρέες σκορπίσαμε για τα σπίτια μας κουρασμένοι αν και η ώρα δεν ήταν αργά και η πλατεία με την κίνηση της μας καλεί για ένα βραδινό περίπατο».
…
Είναι πραγματικά τόσο εντυπωσιακό μόνο του· περιγράφει με τόσες λεπτομέρειες τις συνήθειες της εποχής, συνειδητοποιείς τη διαχρονικότητα του σε κάποια σημεία που δεν έχει κανένα νόημα να μπει κανείς σε διαδικασία σχολιασμού!
Κανονικά, θα έπρεπε να σταματήσω το παρόν εδώ. Αλλά θα το προχωρήσω λίγο γιατί θα τονιστεί ακόμη περισσότερο η αξία του. Του παραπάνω άρθρου, του πικάντικου.
Το 1938 και 1939 καταγράφονται δυο-τρία άρθρα που προβληματίζονται για το αν η ηλιοθεραπεία κάνει καλό ή κακό. Στις 27 Αυγούστου του ’38 έχουμε και την πρώτη διαφήμιση αντιηλιακού στην «Ελευθερία». Της εταιρίας Nivea-Nuss. Λάδι ήταν. Οι διαφημίσεις συνεχίζονται και το καλοκαίρι του 1940.
Μόλις δύο μήνες μετά το τέλος του καλοκαιριού η Ελλάδα μπήκε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο… Το επόμενο δημοσίευμα που ξαναμιλά για την ηλιοθεραπεία είναι στις 7 Ιουλίου του 1946.
Ads
