Ο παλιός νερόμυλος της Κρήνης Τρικάλων – Μνήμες από μια ξεχασμένη εποχή

Ο παλιός νερόμυλος της Κρήνης Τρικάλων – Μνήμες από την εποχή των νερών και της πέτρας

Ο παλιός νερόμυλος της Κρήνης Τρικάλων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα λαογραφικά κατάλοιπα του χωριού. Κατασκευασμένος επί Τουρκοκρατίας με αφορμή μια φυσική πηγή, υπήρξε για δεκαετίες ζωτικό σημείο αναφοράς για τους κατοίκους της Κρήνης και των γύρω χωριών. Ένα ιστορικό οδοιπορικό στις ρίζες της καθημερινής ζωής της υπαίθρου.

Στον λόφο κάτω από τον ιστορικό ναό του Αγίου Νικολάου στην Κρήνη Τρικάλων, σώζονται ακόμη τα ίχνη ενός παλιού πέτρινου νερόμυλου, ενός ζωντανού μάρτυρα μιας άλλης εποχής. Ένα λαογραφικό οδοιπορικό σε έναν χώρο που κάποτε έσφυζε από ζωή και εξυπηρετούσε τον μόχθο των ανθρώπων και των ζώων της υπαίθρου.

Ο μύλος κατασκευάστηκε κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, με αφορμή την ύπαρξη μιας πηγής νερού στη βάση του λόφου. Αρχικά χτίστηκε με ξύλο, ενώ αργότερα, με την εξέλιξη της τεχνικής και των αναγκών, ανακατασκευάστηκε με πέτρα. Οι μυλόπετρες και η φτερωτή είχαν οριζόντια θέση – χαρακτηριστικό σύστημα λειτουργίας όπου το νερό έπεφτε από ψηλά και, με τη δύναμη της βαρύτητας, έθετε σε κίνηση τη φτερωτή, κι αυτή με τη σειρά της τις βαριές πέτρες άλεσης.

Ο νερόμυλος δεν ήταν ιδιόκτητος αλλά κοινοτικός. Η Κοινότητα της Κρήνης τον εκμίσθωνε σε μυλωνάδες που αναλάμβαναν τη λειτουργία και τη συντήρησή του. Από τα πρώτα ονόματα που σχετίζονται με τη λειτουργία του ήταν οι Ανδρέας Τρύπας και Αντώνης Τρύπας από την Κρήνη, καθώς και ένας μυλωνάς με το επώνυμο Σταμουλάκης από την Παναγίτσα.

Ο νερόμυλος εξυπηρετούσε όχι μόνο τους κατοίκους της Κρήνης αλλά και τα γύρω χωριά: Οιχαλία, Αχλαδοχώρι, Γριζάνο, Παναγίτσα, Πετρωτό, Κλοκοτός και Γεωργανάδες. Οι άνθρωποι έφερναν καλαμπόκι, σιτάρι ή κριθάρι με άλογα, μουλάρια, κάρα και, αργότερα, με μηχανικά μέσα. Όσοι δεν μπορούσαν να πληρώσουν με χρήματα, έδιναν στον μυλωνά το «Αξάι» – το 10% της ποσότητας που άλεθαν, μια μορφή ανταλλακτικής οικονομίας που κράτησε για δεκαετίες.

Η λειτουργία του μύλου είχε και κοινωνικό χαρακτήρα: οι ώρες της αναμονής για το άλεσμα ήταν ευκαιρία για κουβέντα, ανταλλαγή ειδήσεων, ιστοριών και εμπειριών της καθημερινής ζωής. Ήταν ένα σημείο συνάντησης και αλληλεπίδρασης, ένα «κέντρο ζωής» της τοπικής κοινωνίας.

Κατά την περίοδο της Κατοχής, ο νερόμυλος λειτούργησε με δυσκολίες και σταδιακά άρχισε να φθίνει. Η οριστική διακοπή της λειτουργίας του σημειώθηκε γύρω στο 1948. Σήμερα, κάποια εξαρτήματα του μύλου παραμένουν θαμμένα στο έδαφος γύρω από τον χώρο, ενώ άλλα έχουν κλαπεί με την πάροδο του χρόνου. Παρά τη φθορά, ο τόπος εξακολουθεί να κρατά τη μνήμη ζωντανή.

Ο παλιός νερόμυλος της Κρήνης Τρικάλων δεν είναι απλώς ένα ερείπιο του παρελθόντος. Είναι ένα σύμβολο αυτοοργάνωσης, τεχνογνωσίας και κοινοτικής συνεργασίας. Ένα μνημείο της τοπικής λαογραφίας που αξίζει να προστατευθεί, να σηματοδοτηθεί και να αναδειχθεί ως ζωντανό κύτταρο της ιστορικής ταυτότητας του χωριού.

Γιατί η Κρήνη δεν ξεχνά. Θυμάται το νερό που έδινε ζωή, τη φτερωτή που γύριζε, τον μόχθο που γινόταν τροφή. Και αυτή τη μνήμη καλούμαστε όλοι να διασώσουμε – με σεβασμό, φροντίδα και αγάπη για τον τόπο μας.

Πληροφοριοδότες: Κωνσταντίνος Τσουμάνης, Ευστάθιος Γάτσιος, Βασίλειος Μορέλλας και Κωνσταντίνος Πλατάρας.

Επιμέλεια άρθρου: Θοδωρής Λακιάρας

Ads