Το Ζάρκο και η περιοχή του το 1805 με τη ματιά του William Martin Leake

Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου Learnville, το οποίο υλοποιούν ο δήμος Φαρκαδόνας και η Time Heritage από ελληνικής πλευράς,  αλλά και των άλλων δύο παρόμοιων έργων Erasmus+, Cult-Rural+ και Integrural, η ηλεκτρονική εφημερίδα «Κρήνη Live» θα φιλοξενεί μικρά κείμενα που αφορούν την ιστορία της περιοχής μας αλλά και τις αναπτυξιακές της δυνατότητες. Στόχος είναι να γνωρίσει ο κάθε Φαρκαδόνιος την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου του και να τη συνδέσει με το σήμερα και, πολύ περισσότερο, με το αύριο του τόπου.

Το Ζάρκο και η περιοχή του το 1805 με τη ματιά του William Martin Leake

O William Martin Leake ήταν βρετανός στρατιωτικός και διπλωμάτης, με ιδιαίτερα αρχαιογνωστικά ενδιαφέροντα ως μέλος και της Βρετανικής Βασιλικής Εταιρίας από το 1815. Στα πλαίσια των ενδιαφερόντων του αυτών, αλλά και των αποστολών που αναλάμβανε, ταξίδεψε πολύ στον ελλαδικό χώρο, καταγράφοντας τα ταξίδια του τόσο με την πένα όσο και με το χρωστήρα του. Το 1801 ανέλαβε να μεταφέρει μέρος των μαρμάρων που είχε αφαιρέσει ο Έλγιν από την Ακρόπολη των Αθηνών, αλλά το πλοίο «Μέντωρ» βυθίστηκε στα Κύθηρα, παίρνοντας μαζί και όλον του το γεωγραφικό εξοπλισμό (χάρτες, τηλεσκόπια κλπ). Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα υπήρξε η παραμονή του στην αυλή του Αλή Πασά (1807-1808). Το σημαντικό είναι ότι υπήρξε μακροβιότατος και αποτύπωσε πτυχές της Ελλάδας τόσο πριν όσο και μετά το 1821. Στο τετράτομο έργο του «Travels in Northern Greece” περιγράφει τα ταξίδια του στην Ελλάδα Μετά το θάνατό του, το 1860, οι συλλογές του από νομίσματα, επιγραφές, αγγεία και άλλο αρχαιολογικό υλικό πουλήθηκαν στο Βρετανικό Μουσείο και στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, που τις εξέθεσε στο πανεπιστημιακό μουσείο Fitzwilliam. Στο απόσπασμα που ακολουθεί, ο Leake περιγράφει το χωριό Ζάρκο, το οποίο την εποχή εκείνη ζούσε ήδη από την καλλιέργεια του βαμβακιού.

18 Νοεμβρίου [1805]: Τώρα πια φαίνεται το Ζάρκο. Όπως και το Τσιότι [η σημερινή Φαρκαδόνα], βρίσκεται σε μια λοφώδη προεξοχή, η οποία, μαζί με τα υψώματα στην άλλη όχθη της Σαλαμβριάς [του Πηνειού], σχηματίζει ένα στενό από όπου περνάει ο ποταμός προς τη Λάρισα.  Αφού διασχίσαμε την πεδιάδα που αριστερά εκτείνεται ως το Γριζάνο και τους λόφους των Χασίων, φτάσαμε στις 15:45 στο Ζάρκο. Είναι μια κωμόπολη με 350 σπίτια, χτισμένα από  χοντροκομμένο γρανίτη των γειτονικών λόφων.  Μαζί με το Τσιότι είναι αγαλίκι του Μουχτάρ Πασά [γιου του Αλή Πασά]. Εκτός από τους βασιλικούς φόρους, ο Μουχτάρ παίρνει από τους κατοίκους ένα ετήσιο δόσιμο για την εξαίρεση της περιοχής από τον στρατωνισμό Αλβανών στρατιωτών. Για την εξυπηρέτηση των έφιππων ταχυδρόμων ή εκείνων που ταξιδεύουν με αυτοκρατορικά φιρμάνια ή διαταγές του Αλή και του Μουχτάρ, ο προεστός έχει χτίσει δύο διαμερίσματα δίπλα στο σπίτι του. Σε ένα από αυτά καταλύω για τη νύχτα. Ο ίδιος ο προεστός είναι τώρα φυλακισμένος στα Γιάννινα από τον Αλή, επειδή άφησε τους ληστές να λυμαίνονται την περιοχή γύρω από το Ζάρκο και μάλιστα είχε καλές σχέσεις μαζί τους.

Το Ζάρκο ξεχωρίζει κυρίως για το βαμβάκι του. Στις καλές χρονιές παράγει χίλια φορτώματα βαμβακιού έτοιμου για ύφανση. Κάθε φόρτωμα είναι είκοσι οκάδες, και για να ετοιμαστεί χρειάζεται να σοδιαστούν ενενήντα τρεις οκάδες από το χωράφι. Το έδαφος είναι πολύ γόνιμο, αλλά η καλλιέργεια περιορίζεται γύρω από τα χωριά. Το υπόλοιπο έδαφος χρησιμοποιείται ως χειμερινός βοσκότοπος για πρόβατα και βοοειδή. Το βαμβάκι είναι σχεδόν το μοναδικό αγροτικό προϊόν αυτού του τόπου, και για το Ζάρκο μια κακή σοδειά σημαίνει πείνα. Το Ζάρκο είναι η έδρα του επισκόπου Γαρδικίου, ο οποίος τώρα βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη.

William Leake, Travels in Northern Greece, τόμος Α΄, Λονδίνο 1835, σελ. 432-433.

Ads