Τίτλοι τέλους για το Ταμείο Ανάκαμψης – Η επόμενη ημέρα στις χρηματοδοτήσεις
Σήμερα, 31 Αυγούστου 2026, ολοκληρώνεται ουσιαστικά ο κύκλος του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), μέσω του οποίου η Ελλάδα εξασφάλισε από το 2021 συνολικά 35,95 δισ. ευρώ. Από το ποσό αυτό, τα 18,22 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις και τα 17,73 δισ. ευρώ δάνεια.
Ωστόσο, το σύνολο των πόρων δεν έχει ακόμη εκταμιευθεί προς τη χώρα, καθώς παραμένει σε εκκρεμότητα η έγκριση δύο αιτημάτων πληρωμής. Προϋπόθεση είναι η ολοκλήρωση, έως σήμερα, όλων των απαιτούμενων οροσήμων. Η διαδικασία εξελίσσεται μάλιστα λίγες μόλις ημέρες μετά την έγκριση από το Ecofin της αναθεωρημένης εκδοχής του ελληνικού σχεδίου, στην οποία περιλαμβάνονται αλλαγές σε 111 μέτρα.
Εφόσον δεν υπάρξουν νέες καθυστερήσεις, στις αρχές Σεπτεμβρίου αναμένεται να εγκριθεί η εκταμίευση περίπου 4,6 δισ. ευρώ. Το ποσό αφορά το 8ο αίτημα πληρωμής από το σκέλος των επιχορηγήσεων, ύψους 865 εκατ. ευρώ, καθώς και το 7ο αίτημα για τα δάνεια, συνολικού ύψους 3,7 δισ. ευρώ. Και τα δύο αιτήματα είχαν κατατεθεί τον περασμένο Μάιο.
Η κρίσιμη τελευταία δόση των 6,7 δισ. ευρώ
Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, είναι το 9ο και τελευταίο αίτημα πληρωμής, το οποίο προγραμματίζεται να υποβληθεί στις 30 Σεπτεμβρίου.
Η συγκεκριμένη δόση ανέρχεται συνολικά σε 6,7 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 4,4 δισ. ευρώ αντιστοιχούν σε επιχορηγήσεις και 2,3 δισ. ευρώ σε δάνεια.
Για να καταστεί δυνατή η υποβολή του αιτήματος, η Ελλάδα θα πρέπει να έχει εκπληρώσει μέχρι και σήμερα και τα 123 ορόσημα που συνδέονται με αυτό. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία, η οποία κρατά μέχρι την τελευταία στιγμή σε εγρήγορση την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και ειδικότερα τον αρμόδιο αναπληρωτή υπουργό Νίκο Παπαθανάση.
Με άλλα λόγια, η σημερινή ημέρα είναι καθοριστική για το εάν η χώρα θα μπορέσει να διεκδικήσει τη συγκεκριμένη τελευταία μεγάλη δόση.
Εφόσον η διαδικασία εξελιχθεί ομαλά, η εκταμίευση των 6,7 δισ. ευρώ θα πρέπει να ολοκληρωθεί έως το τέλος του Δεκεμβρίου.
Πού κατευθύνθηκαν οι πόροι του Ταμείου
Ο αρχικός σχεδιασμός για τη διάθεση των σχεδόν 36 δισ. ευρώ προέβλεπε 106 επενδύσεις και 68 μεταρρυθμίσεις. Οι δράσεις οργανώθηκαν σε τέσσερις βασικούς άξονες:
- Πράσινη μετάβαση: ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, ηλεκτροκίνηση και δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος.
- Ψηφιακή μετάβαση: ψηφιοποίηση του δημόσιου τομέα και των επιχειρήσεων.
- Απασχόληση, δεξιότητες και κοινωνική συνοχή: προγράμματα κατάρτισης και ενίσχυση κρίσιμων τομέων, μεταξύ των οποίων και η υγεία.
- Ιδιωτικές επενδύσεις και μετασχηματισμός: χρηματοδότηση επιχειρηματικών επενδύσεων, κυρίως μέσω δανείων με ευνοϊκούς όρους.
Μεταξύ των πλέον χαρακτηριστικών παρεμβάσεων του Ταμείου συγκαταλέγονται η επέκταση των ψηφιακών υπηρεσιών του κράτους μέσω του gov.gr, η διασύνδεση 489.000 τερματικών POS με την ΑΑΔΕ, η προσθήκη 425 νέων ηλεκτρικών λεωφορείων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, καθώς και η ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση δεκάδων νοσοκομείων και Κέντρων Υγείας.
Σημαντικές θεωρούνται επίσης παρεμβάσεις όπως το βόρειο τμήμα του αυτοκινητοδρόμου Ε65, τα προγράμματα προληπτικών εξετάσεων, η εγκατάσταση διαδραστικών πινάκων στα σχολεία και το πρόγραμμα «Σπίτι μου 2».
Στο σκέλος των μεταρρυθμίσεων, ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στον νέο Δικαστικό Χάρτη, στην ολοκλήρωση του Κτηματολογίου, στα Ειδικά Χωροταξικά Σχέδια για τις ΑΠΕ, στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης και στην κωδικοποίηση της φορολογικής νομοθεσίας.
Η μεγαλύτερη συγκέντρωση πόρων φαίνεται πως έγινε στους τομείς της ψηφιοποίησης, της ενεργειακής μετάβασης, της φορολογικής συμμόρφωσης και της κατάρτισης. Αντίθετα, μικρότερη ήταν η χρηματοδοτική έμφαση στον πρωτογενή τομέα και σε ευρύτερες παραγωγικές υποδομές.
Το εάν αυτή η κατανομή θα αποδειχθεί αποτελεσματική σε βάθος χρόνου είναι κάτι που θα κριθεί από τα αποτελέσματα των επόμενων ετών. Αναμφίβολα, πάντως, το Ταμείο Ανάκαμψης αποτελεί ήδη μια από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις χρηματοδότησης της ελληνικής οικονομίας.
Οι αλλαγές στον αρχικό σχεδιασμό και τα έργα που έμειναν πίσω
Η πορεία υλοποίησης, ωστόσο, δεν ήταν χωρίς προβλήματα. Ενδεικτικό είναι ότι το Ecofin ενέκρινε την προηγούμενη εβδομάδα νέα τροποποίηση του σχεδίου «Ελλάδα 2.0», το οποίο είχε υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή από τις αρχές Μαΐου.
Στο πλαίσιο της αναθεώρησης, 111 έργα και δράσεις τροποποιήθηκαν ή αφαιρέθηκαν, καθώς κρίθηκε ότι δεν μπορούσαν να ολοκληρωθούν εξαιτίας αντικειμενικών συνθηκών.
Οι αλλαγές αυτές αποτέλεσαν αφορμή για πολιτική αντιπαράθεση. Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ Παύλος Γερουλάνος έκανε λόγο για «αναθεωρήσεις, αλλαγές και εκπτώσεις» σε σχέση με τους αρχικούς στόχους του «Ελλάδα 2.0».
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο στόχος για την αποθήκευση ενέργειας. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ολοκληρωμένα έργα συνολικής ισχύος 1.380 MW έως το τέλος του 2025, ενώ στη συνέχεια προστέθηκαν ακόμη 175 MW, ανεβάζοντας τον συνολικό στόχο στα 1.555 MW. Στην αναθεωρημένη εκδοχή, όμως, η επιδίωξη περιορίστηκε στα 700 MW.
Ανάλογες αλλαγές καταγράφηκαν και σε άλλες παρεμβάσεις.
Στον τομέα των βρεφονηπιακών σταθμών, το αρχικό σχέδιο προέβλεπε έως το τέλος του 2024 την ολοκλήρωση και στελέχωση τουλάχιστον 50.000 νέων θέσεων. Ο συγκεκριμένος στόχος τελικά αφαιρέθηκε από το πρόγραμμα.
Αλλαγές υπήρξαν και στον σχεδιασμό για τον προαστιακό σιδηρόδρομο της Δυτικής Αττικής. Το αρχικό «Ελλάδα 2.0» προέβλεπε την ολοκλήρωση του έργου από τα Άνω Λιόσια έως τα Μέγαρα μέχρι το τέλος του 2025. Ο στόχος αυτός εγκαταλείφθηκε και αντικαταστάθηκε από ένα πιο περιορισμένο αντικείμενο κατασκευαστικών εργασιών σε επιμέρους τμήματα της γραμμής.
Παρόμοια εικόνα προέκυψε και στον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης. Στο αρχικό σχέδιο προβλεπόταν ότι μέχρι το τέλος του 2025 θα είχαν ολοκληρωθεί και τεθεί σε λειτουργία συγκεκριμένα τμήματα, μεταξύ των οποίων το Χερσόνησος–Νεάπολη και το Νεάπολη–Άγιος Νικόλαος. Με την αναθεώρηση, οι στόχοι μετατράπηκαν σε επιμέρους εργασίες μελετών, σηράγγων, γεφυρών και κατασκευής τμημάτων του οδικού άξονα.
Αλλαγές καταγράφηκαν επίσης στα έργα αποκατάστασης των ζημιών που προκάλεσαν οι κακοκαιρίες Daniel και Elias. Ο αρχικός σχεδιασμός έκανε λόγο για παρεμβάσεις σε 200 σημεία, συνολικού μήκους 2.100 χιλιομέτρων του περιφερειακού οδικού δικτύου. Στη νέα εκδοχή προβλέπεται αποκατάσταση σε 129 σημεία.
Μειώσεις του φυσικού αντικειμένου παρατηρούνται και στα έργα αποκατάστασης του σιδηροδρομικού δικτύου. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε ορισμένα τμήματα, όπως η σύνδεση Δομοκού–Κραννώνα, ο αρχικός στόχος αντικαταστάθηκε από μικρότερο αντικείμενο, ενώ αντίστοιχες αλλαγές υπήρξαν και στο τμήμα Λάρισα–Βόλος, όπου αρχικά προβλεπόταν πλήρης αποκατάσταση έως το τέλος του 2025.
Τι ακολουθεί μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
Με την ολοκλήρωση του ΤΑΑ, το βασικό ερώτημα πλέον είναι τι θα ακολουθήσει και από ποιες πηγές θα χρηματοδοτηθούν οι επενδύσεις στην ελληνική οικονομία.
Με βάση τον τελευταίο πολυετή δημοσιονομικό προγραμματισμό του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, από 16,7 δισ. ευρώ το 2026, αναμένεται να περιοριστεί στα 10,6 δισ. ευρώ το 2027. Στη συνέχεια προβλέπεται να αυξηθεί στα 11,9 δισ. ευρώ το 2028, στα 13 δισ. ευρώ το 2029 και στα 14,2 δισ. ευρώ το 2030.
Η λήξη του Ταμείου, πάντως, δεν σημαίνει ότι σταματούν οι κοινοτικές και εθνικές χρηματοδοτήσεις προς την ελληνική οικονομία.
Σημαντικό ρόλο αναμένεται να παίξει το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026–2030, συνολικού ύψους 23 δισ. ευρώ, αλλά και μια σειρά νέων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν τρία νέα ταμεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω των οποίων η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει νέους πόρους περίπου 8 δισ. ευρώ:
- Ταμείο Κλιματικής Κρίσης: 5,2 δισ. ευρώ.
- Ταμείο Εκσυγχρονισμού: 1,7 δισ. ευρώ.
- Ταμείο Απανθρακοποίησης των Νησιών: 1,2 δισ. ευρώ.
Οι συγκεκριμένοι πόροι εκτιμάται ότι μπορούν να κινητοποιήσουν συνολικές επενδύσεις περίπου 10 δισ. ευρώ.
Στο χρηματοδοτικό μείγμα της επόμενης περιόδου ενδέχεται να προστεθεί και η λεγόμενη ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης έχει ζητήσει την επέκταση της δυνατότητας που ισχύει για τις αμυντικές δαπάνες, ώστε να συμπεριληφθούν και ενεργειακές επενδύσεις. Στόχος είναι να κινητοποιηθούν περίπου 1 δισ. ευρώ εθνικών πόρων κατά τη διετία 2027–2028.
Παράλληλα, το ΕΣΠΑ 2021–2027 εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα για τη χρηματοδότηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων. Από τα περίπου 26 δισ. ευρώ κοινοτικών πόρων που έχουν θεσμοθετηθεί για την Ελλάδα, μέχρι σήμερα έχουν απορροφηθεί περίπου 7 δισ. ευρώ, γεγονός που αφήνει διαθέσιμα ακόμη περίπου 19 δισ. ευρώ για έργα και δράσεις.
Τέλος, σημαντική πηγή χρηματοδότησης αναμένεται να αποτελέσει και το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028–2034, από το οποίο η Ελλάδα εκτιμάται ότι θα μπορούσε να επωφεληθεί με πόρους ύψους περίπου 49,4 δισ. ευρώ.
Έτσι, παρότι το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας φτάνει στο τέλος του, η χρηματοδοτική «σκυτάλη» περνά σε άλλα ευρωπαϊκά και εθνικά εργαλεία. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η εξασφάλιση των διαθέσιμων πόρων, αλλά κυρίως η αποτελεσματική αξιοποίησή τους, ώστε οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις της επόμενης περιόδου να αφήσουν ένα διατηρήσιμο αποτύπωμα στην ελληνική οικονομία.
Ads
