8η Μαρτίου: παγκόσμια ημέρα των γυναικών

Ο Άντον Τσέχωφ, κορυφαίος Ρώσος θεατρικός συγγραφέας και διηγηματογράφος, στο σύντομο αφήγημά του «Ένας αριθμός», από το βιβλίο του «Διηγήματα», σκιαγραφεί με απλό και ευτράπελο τρόπο την παθητική ψυχολογία, η οποία χαρακτήριζε σε μεγάλο βαθμό τη γυναικεία συμπεριφορά, τουλάχιστον τα παλαιότερα χρόνια:

«Tις προάλλες φώναξα στο γραφείο μου τη δεσποινίδα Ιουλία, τη δασκάλα των παιδιών. Έπρεπε να της δώσω το μισθό της.

         – Κάθισε να κάνουμε το λογαριασμό, της είπα. Θα ‘χεις ανάγκη από χρήματα και συ ντρέπεσαι να ανοίξεις το στόμα σου… Λοιπόν…  Συμφωνήσαμε για τριάντα ρούβλια* το μήνα…

         – Για σαράντα.

          – Όχι, για τριάντα, το έχω σημειώσει. Εγώ πάντοτε τριάντα ρούβλια δίνω στις δασκάλες…  Λοιπόν, έχεις δύο μήνες εδώ…

         – Δύο μήνες και πέντε μέρες…

         – Δύο μήνες ακριβώς… Το ‘χω σημειώσει… Λοιπόν, έχουμε εξήντα ρούβλια. Πρέπει να βγάλουμε εννιά Κυριακές… δε δουλεύετε τις Κυριακές. Πηγαίνετε περίπατο με τα παιδιά. Έπειτα έχουμε τρεις γιορτές…

         Η Ιουλία έγινε κατακόκκινη και άρχισε να τσαλακώνει νευρικά την άκρη του φουστανιού της, μα δεν είπε λέξη.

         – Τρεις γιορτές… μας κάνουν δώδεκα ρούβλια το μήνα… Ο Κόλιας ήταν άρρωστος τέσσερις μέρες και δεν του έκανες μάθημα… Μονάχα με τη Βαρβάρα ασχολήθηκες… Τρεις μέρες είχες πονόδοντο και η γυναίκα μου σου είπε να αναπαυτείς μετά το φαγητό… Δώδεκα και εφτά δεκαεννιά. Αφαιρούμε, μας μένουν… Χμ! σαράντα ένα ρούβλια… Σωστά;

         Το αριστερό μάτι της Ιουλίας έγινε κατακόκκινο και νότισε. Άρχισε να τρέμει το σαγόνι της. Την έπιασε ένας νευρικός βήχας, έβαλε το μαντίλι στη μύτη της, μα δεν έβγαλε άχνα.

         – Την παραμονή της πρωτοχρονιάς έσπασες ένα φλιτζάνι του τσαγιού με το πιατάκι του… Βγάζουμε δύο ρούβλια… Το φλιτζάνι κάνει ακριβότερα γιατί είναι οικογενειακό κειμήλιο, μα δεν πειράζει… Τόσο το χειρότερο! Προχωρούμε! Μια μέρα δεν πρόσεξες τον Κόλια, ανέβηκε ο μικρός στο δέντρο και έσκισε το σακάκι του… Βγάζουμε άλλα δέκα ρούβλια… Άλλη μια μέρα που δεν πρόσεχες, έκλεψε μια καμαριέρα τα μποτάκια της Βαρβάρας. Πρέπει να ‘χεις τα μάτια σου τέσσερα, γι’ αυτό σε πληρώνουμε… Λοιπόν, βγάζουμε άλλα πέντε ρούβλια. Στις δέκα του Γενάρη σε δάνεισα δέκα ρούβλια…

         – Όχι, δεν έγινε τέτοιο πράμα. μουρμούρισε η Ιουλία.

         – Το ‘χω σημειώσει!

         – Καλά…

         – Βγάζουμε είκοσι επτά ρούβλια, μας μένουν δεκατέσσερα.

         Τα μάτια της Ιουλίας γέμισαν δάκρυα. Κόμποι ιδρώτα γυάλιζαν πάνω στη μύτη της. Κακόμοιρο κορίτσι!

         – Μα εγώ μια φορά μονάχα δανείστηκα χρήματα. Μονάχα τρία ρούβλια, από την κυρία, μουρμούρισε η Ιουλία και η φωνή της έτρεμε… Αυτά είναι όλα όλα που δανείστηκα.

         – Μπα; Και γω δεν τα είχα σημειώσει αυτά. Λοιπόν, δεκατέσσερα έξω τρία, μας μένουν έντεκα. Πάρε τα χρήματά σου, αγαπητή μου! Τρία… τρία, τρία… ένα και ένα… Πάρ’ τα…

         Και της έδωσα έντεκα ρούβλια. Τα πήρε με τρεμουλιαστά δάχτυλα και τα έβαλε στην τσέπη της.

         – Ευχαριστώ, ψιθύρισε.

         Πετάχτηκα ορθός και άρχισα να βηματίζω πέρα δώθε στο γραφείο. Με έπιασαν τα δαιμόνια μου.

         – Και γιατί με ευχαριστείς;

         – Για τα χρήματα.

         – Μα, διάολε, εγώ σε έκλεψα, σε λήστεψα! Και μου λες κι ευχαριστώ;

         – Οι άλλοι δε μου ‘διναν τίποτα!…

         – Δε σου ‘διναν τίποτα. Φυσικά! Σου έκανα μια φάρσα για να σου γίνει σκληρό μάθημα. Πάρε τα ογδόντα σου ρούβλια! Τα είχα έτοιμα στο φάκελο! Μα γιατί δε φωνάζεις για το δίκιο σου; Γιατί στέκεσαι έτσι σαν χαζή; Μπορείς να ζήσεις σ’ αυτό τον κόσμο αν δεν πατήσεις λίγο πόδι, αν δε δείξεις τα δόντια σου; Γιατί είσαι άβουλη;

         Μουρμούρισε μερικά ευχαριστώ και βγήκε».

Με αφορμή τη σημερινή ημέρα, έχουμε την ευκαιρία να αξιολογήσουμε τόσο την πρόοδο που έχουμε κάνει, όσο και τις προκλήσεις που παραμένουν και να σκεφτούμε για το ζωτικό ρόλο που μπορούν να παίξουν οι γυναίκες βοηθώντας στην επίλυση των πολύπλοκων παγκόσμιων προβλημάτων του 21ου αιώνα.

Στην Ελλάδα, η συνταγματική κατοχύρωση της ισότητας των φύλων έγινε το 1975, ημερομηνία που αποτελεί σταθμό για τη γυναίκα. Στη συνέχεια, στις 31.12.1982 στο άρθρο 116 παρ. 1, του αναθεωρημένου Συντάγματος μπαίνει η διάταξη η οποία καθορίζει ότι όλοι οι νόμοι οι οποίοι περιέχουν ανισότητες και διακρίσεις εις βάρος των γυναικών παύουν να ισχύουν. Αυτές οι διαδικασίες κατέληξαν στο νέο οικογενειακό δίκαιο, που εισήχθη από την τότε κυβέρνηση σε εφαρμογή του Συντάγματος με το νόμο 1329/83, ο οποίος για πρώτη φορά αναγνωρίζει την ισότητα μεταξύ των δύο φύλων μέσα στην οικογένεια. Τα μέλη του ζεύγους αποφασίζουν από κοινού σε ό,τι αφορά την οικογένεια και το παιδί. Ως τότε, μόνον ο άντρας είχε αυτό το δικαίωμα.

Σήμερα, περισσότερες γυναίκες είναι επικεφαλής κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και μη κυβερνητικών οργανισμών από ό,τι σε προηγούμενες γενιές.

Πολλές Ελληνίδες διαπρέπουν και, είτε συμμετέχοντας στα κέντρα λήψης αποφάσεων είτε αγωνιζόμενες για τα δικαιώματά τους, δίνουν το δικό τους στίγμα στην κοινωνία μας, θεωρούνται όμως κατά κανόνα ακόμη υπεύθυνες για όλους τους παραδοσιακούς ρόλους στην οικογένεια. Έτσι, αφανείς ηρωίδες της καθημερινότητας, οι περισσότερες Ελληνίδες εργάζονται και συγχρόνως μεγαλώνουν -μερικές φορές ακόμη και ολομόναχες- τα παιδιά τους, αποδεικνύοντας ότι η γυναίκα δεν υστερεί δύναμης σε σχέση με το παραδοσιακά ισχυρό φύλο.

Η ίδια η Φύση δίνει στη γυναίκα ισότιμο ρόλο με τον άνδρα στη διαιώνιση του είδους, με το να συνεισφέρει ισότιμα το γενετικό της υλικό για τη δημιουργία των απογόνων.

Έμφυλη βία

Η έμφυλη βία αποτελεί ταυτόχρονα αιτία και συνέπεια της ανισότητας των φύλων. Δυστυχώς, οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών  στην εργασία, την εκπαίδευση και την οικογένεια συνεχίζουν να υφίστανται. Οι γυναίκες εξακολουθούν να αποτελούν την πλειοψηφία των φτωχών παγκοσμίως, των πεινασμένων και χωρίς εκπαίδευση. Εξακολουθούν να υπόκεινται σε βιασμούς κατά τη διάρκεια πολέμων και πέφτουν θύματα σωματεμπορίου παγκοσμίως, σε μια εγκληματική επιχείρηση δισεκατομμυρίων δολαρίων. Δολοφονίες για λόγους τιμής, ακρωτηριασμοί, ακρωτηριασμοί γυναικείων γεννητικών οργάνων και άλλες βίαιες και υποτιμητικές πρακτικές με στόχο τις γυναίκες, εξακολουθούν σήμερα να είναι ανεκτές σε πάρα πολλά μέρη. Η βία κατά των γυναικών στο χώρο εργασίας, την οικογένεια, το δημόσιο χώρο, την πόλη, τις ερωτικές σχέσεις και την καθημερινή ζωή συνεχίζει να αποτελεί την υπέρτατη έκφραση της έμφυλης εξουσίας. Στη χώρα μας, φέτος, λίγο πριν το νέο έτος, στο 2021, συνέβησαν δέκα επτά γυναικοκτονίες. Τα εγκλήματα μίσους, οι καταγγελίες για σεξουαλική κακοποίηση και βιασμούς που έρχονται στο φως, σημαδεύουν την επέτειο της Ημέρας της Γυναίκας.

Έμφυλες διακρίσεις στον εργασιακό χώρο

Οι γυναίκες συγκριτικά με τους άνδρες κατέχουν θέσεις εργασίας με ελάχιστη αυτονομία, χαμηλότερο γόητρο, λιγότερη εμπλοκή σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων και μεγαλύτερη εποπτεία από τους άνδρες. Οι άνδρες έχουν, ακόμη, διπλάσιες πιθανότητες σε σύγκριση με τις γυναίκες να κατέχουν θέσεις διευθυντών και τριπλάσιες για θέσεις γενικών διευθυντών. Η γυναίκα κατά κόρον απορροφήθηκε σε επίπονα, άχαρα και κακοπληρωμένα επαγγέλματα, όπως αυτό της καθαρίστριας. Η πρόοδος στην ισότητα των φύλων αντανακλάται στο μερίδιο των γυναικών επί των επαγγελματικών θέσεων, το οποίο έχει αλλάξει ελάχιστα. Συγκεκριμένα, τοποθετούνται σε μη στρατηγικές θέσεις με λιγότερες προοπτικές επαγγελματικής ανέλιξης. Πολλές λαμπρές επιστημόνισσες, που η δουλειά τους άλλαξε τα δεδομένα στην έρευνα, διέπρεψαν στα μαθηματικά και την αστρονομία, κατέγραψαν τη δομή του DNA, βραβεύτηκαν με Νόμπελ, οι ίδιες έμειναν στη σκιά των ανδρών συναδέλφων τους.

      Επίλογος

• η αλλαγή στους νόμους δεν αρκεί
•  Τις ανισότητες του φύλου φτιάχνουν, εκτός των νόμων, άλλα πέντε εξίσου σημαντικά πεδία: η οικογένεια, το σχολείο, η αγορά εργασίας, τα ΜΜΕ, οι ερωτικές σχέσεις.

Δεν μπορεί να γίνει τίποτα καλύτερο για τις γυναίκες αν δεν αλλάξουν οι άνδρες: γυναίκες και άνδρες πάνε μαζί, πακέτο. Γιατί όσο οι άντρες-και οι μητέρες που τους μεγαλώνουν- παραμένουν προσκολλημένοι σε παλαιά πρότυπα, αντιλήψεις και νοοτροπίες, λειτουργούν ως διαρκής ενεργός αντίσταση μέσα στην κοινωνία στις προσπάθειες των γυναικών. Γι’ αυτό οι αλλαγές σε αυτά τα πεδία πραγματοποιούνται με πολύ βραδύτερους ρυθμούς.  Ακόμη και σήμερα, πολλές φορές ακούμε τη φράση: «Οι γυναίκες ας αφήσουν τις διεκδικήσεις και ας γυρίσουν σπίτι να μεγαλώσουν τα παιδιά τους».

Ιδιαίτερα στο μέσο της οικονομικής κρίσης, πρέπει να θυμόμαστε ότι: στηρίζοντας τις γυναίκες κάνουμε επένδυση υψηλής απόδοσης, που θα έχει ως αποτέλεσμα πιο δυνατές οικονομίες, πιο ζωντανές πολιτικές κοινωνίες, πιο υγιείς κοινότητες και περισσότερη ειρήνη και σταθερότητα. Οι γυναίκες ξοδεύουν πολύ περισσότερα από τα εισοδήματά τους σε φαγητό, φάρμακα και εκπαίδευση για τα παιδιά.

Ας αγωνιστούμε σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο για την ουσιαστικοποίηση της ισότητας σε καθημερινή βάση.

Μαρία Ζαχαρή, καθηγήτρια Βιολογίας, MSc στις «επιστήμες της αγωγής».

ΠΗΓΕΣ

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 08/03/2008. Από το 1952 έως σήμερα . 

Ιωαννίδου, Ά. (2011). Γυναικεία εργασία, διακρίσεις και κοινωνικά στερεότυπα.

Καζαλόττι, Ε. &  Πίνη, Μ. (2008). Επιτυχία γένους θηλυκού. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ.

 Μυστακίδου, Μ. (2009). Σπουδαίες γυναίκες. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ.

 Στρατηγάκη Μ. (2009). 8 Μαρτίου: Δεν εορτάζουμε, αλλά δεχόμαστε «επισκέψεις». Η ΑΥΓΗ.

Τόλια, Μ. (2009 ). ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΝ «ΠΟΛΕΜΟ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ» ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ Ατελείωτο γκρι σε φόντο ροζ. Η ΕΠΟΧΗ.

 Τσέχωφ Α.Π.(2000). Διηγήματα. μτφρ. Σιμόπουλος Κ. Αθήνα: Θεμέλιο (2η έκδοση).

 Hillary Clinton (2009). Η ισότητα των δύο φύλων είναι ευκαιρία για τον κόσμο. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.

Ads