«Ελένη»: Η απαγορευμένη ταινία για τον διχασμό που πλήγωσε βαθιά την Ελλάδα
Οι ξένοι δίχασαν τους Έλληνες.
Η χώρα χωρίστηκε στα δύο. Αδέλφια βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα, οικογένειες διαλύθηκαν και νεκροί υπήρξαν εκατέρωθεν. Ο ελληνικός Εμφύλιος δεν άφησε νικητές· άφησε μόνο πληγές, αδικίες, ανθρώπινες απώλειες και μια βαριά σκιά που για δεκαετίες σκέπαζε την κοινωνία.
Μέσα σε αυτό το ιστορικό και τραυματικό πλαίσιο έρχεται η ταινία Ελένη (Eleni), μια κινηματογραφική αφήγηση που επιλέγει να φωτίσει τη μία πλευρά της ιστορίας, μέσα από την αληθινή ζωή μιας γυναίκας: της Ελένης Γκατζογιάννη.
Η ταινία βασίζεται στο βιβλίο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Νίκου Γκατζογιάννη, ο οποίος αφηγείται την προσωπική του τραγωδία. Η μητέρα του, Ελένη, εκτελέστηκε κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, επειδή βοήθησε τα παιδιά της να διαφύγουν από την Ελλάδα. Η ιστορία της δεν παρουσιάζεται ως ιστορική «ετυμηγορία», αλλά ως ανθρώπινο δράμα, μέσα σε μια εποχή όπου η λογική είχε χαθεί και η βία είχε γίνει καθημερινότητα.
Η «Ελένη» δεν είναι μια ταινία συμφιλίωσης· είναι μια ταινία μνήμης. Και ακριβώς γι’ αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Ελλάδα. Όταν προβλήθηκε διεθνώς τη δεκαετία του ’80, ξεσηκώθηκαν πολιτικές δυνάμεις, με το ΚΚΕ και το ΠΑΣΟΚ να καταγγέλλουν το περιεχόμενό της ως μονομερώς αντικομμουνιστικό. Το αποτέλεσμα ήταν η ταινία να μην προβληθεί ποτέ κανονικά στους ελληνικούς κινηματογράφους, παραμένοντας ουσιαστικά «απαγορευμένη» για το ευρύ κοινό.
Ανεξάρτητα από τη συμφωνία ή τη διαφωνία με τη ματιά της ταινίας, ένα γεγονός παραμένει αδιαμφισβήτητο:
Η ιστορία της Ελένης Γκοτζαμάνη είναι πραγματική.
Και όπως κάθε αληθινή ιστορία του Εμφυλίου, κουβαλά πόνο, απώλεια και σιωπή.
Σήμερα, δεκαετίες μετά, η προβολή τέτοιων έργων δεν πρέπει να γίνεται για να ξανανοίξουν πληγές, αλλά για να θυμόμαστε πού οδηγεί ο διχασμός. Για να κατανοούμε ότι, όταν οι κοινωνίες χωρίζονται σε «εμείς» και «οι άλλοι», το τίμημα είναι πάντα βαρύ — και το πληρώνουν κυρίως οι αθώοι.
Στο βίντεο που ακολουθεί, οι αναγνώστες μπορούν να δουν την ταινία και να κρίνουν μόνοι τους, με ψυχραιμία και ιστορική επίγνωση.
Κλείνοντας, το μήνυμα δεν μπορεί παρά να είναι ένα:
Ποτέ ξανά διχασμός.
Ποτέ ξανά Έλληνες απέναντι σε Έλληνες.
Ads
