Ο Ιερός Ναός του Αγίου Αθανασίου Πατριάρχου Αλεξανδρείας στο Πετρωτό (Μπάγια)

του Χρήστου Νταϊάκα

Με ιδιαίτερη λαμπρότητα και βαθιά συγκίνηση εόρτασε η Εκκλησία του Αγίου Αθανασίου Πατριάρχου Αλεξανδρείας στο Πετρωτό Τρικάλων, οικισμό γνωστό κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας με την ονομασία Μπάγια. Πρόκειται για έναν ναό που δεν αποτελεί απλώς χώρο λατρείας, αλλά ένα ζωντανό μνημείο πίστης, ιστορίας και πολιτισμού.

Ο ναός ανεγέρθηκε το 1804, σύμφωνα με τα σωζόμενα ιστορικά στοιχεία, ενώ τα εγκαίνιά του πραγματοποιήθηκαν στις 20 Απριλίου 1811 από τον τότε Μητροπολίτη Ιερώνυμο. Η ύπαρξη και η ιστορική του πορεία τεκμηριώνονται και από απογραφή της Ιεράς Μητροπόλεως Γαρδικίου, η οποία εκείνη την εποχή είχε επισκοπή και έδρα στο Ζάρκο.

Αρχιτεκτονικά, ο ναός είναι λιθόκτιστος, σταυροειδής με τρούλο, και ξεχωρίζει για την πλούσια αγιογραφική του διακόσμηση, η οποία παραπέμπει έντονα στην ηπειρώτικη σχολή. Οι αγιογραφίες μαρτυρούν υψηλό επίπεδο καλλιτεχνικής αρτιότητας και πνευματικότητας, ενώ ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το εξαιρετικό ξυλόγλυπτο τέμπλο, χαρακτηριστικό δείγμα ηπειρωτικής τεχνοτροπίας, καθώς και οι ιερές εικόνες που κοσμούν τον ναό.

Στο χαγιάτι της εκκλησίας σώζονται επίσης αγιογραφίες, οι οποίες χρονολογούνται στο 1883, έτος-ορόσημο, καθώς συμπίπτει με την απελευθέρωση της Θεσσαλίας. Οι παραστάσεις αυτές αποτελούν πολύτιμο ιστορικό και καλλιτεχνικό τεκμήριο της εποχής.

Η Εκκλησία του Αγίου Αθανασίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την τοπική παράδοση και το θαυματουργικό στοιχείο. Κατά την οθωμανική περίοδο, όταν Τούρκοι ιππείς ετοιμάζονταν να εισβάλουν στο χωριό και να το πυρπολήσουν, η παράδοση αναφέρει πως εμφανίστηκε ο Άγιος ως θύελλα. Τα άλογα πανικοβλήθηκαν, οι ιππείς έπεσαν στο έδαφος και το χωριό σώθηκε. Από το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την προφορική μνήμη, προήλθε και η ονομασία Μπάγια, από τη φράση «Μπα-Άγια», δηλαδή «εδώ είναι ο Άγιος».

Η ίδια παράδοση αναφέρει ότι τα άλογα των Οθωμανών αγρίεψαν και έφυγαν προς το βουνό, και πως οι απόγονοί τους ζουν μέχρι σήμερα στο Όρος των Αντιχασίων, στην περιοχή του Αη-Λια.

Στον ιερό αυτό ναό έχουν τελεστεί περισσότερες από 1.000 Θεία Λειτουργίες, γεγονός που καταδεικνύει τη συνεχή και αδιάλειπτη πνευματική του παρουσία στον χρόνο. Ο ναός δεσπόζει αγέρωχος στους πρόποδες του βουνού, στέκοντας ως σύμβολο πίστης, αντοχής και ιστορικής συνέχειας, αποδεικνύοντας πως ό,τι χτίζεται με μεράκι, τέχνη και προσευχή μετατρέπεται σε διαχρονική παρακαταθήκη πολιτιστικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος.

Η Εκκλησία του Αγίου Αθανασίου σώζεται σε μεγάλο βαθμό όπως ήταν το 1804, με ορισμένες επεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πέρασμα των χρόνων. Για μακρό χρονικό διάστημα αποτέλεσε τον κεντρικό ναό του Πετρωτού, εξυπηρετώντας τον πολυπληθή τότε πληθυσμό του χωριού. Η ανάγκη αυτή διατηρήθηκε έως την ανέγερση του Ιερού Ναού Αγίου Κωνσταντίνου και Αγίας Ελένης, ο οποίος έκτοτε αποτελεί τον ενοριακό ναό του οικισμού.

Μεγάλη η μνήμη του Αγίου Αθανασίου και μεγάλη η ευλογία για τον τόπο που φιλοξενεί έναν τέτοιο ναό — φρουρό της ιστορίας, της πίστης και της συλλογικής μνήμης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα στοιχεία που αφορούν το θαυματουργικό γεγονός της εμφάνισης του Αγίου ως θύελλας, τη σωτηρία του χωριού από τους Οθωμανούς ιππείς και την ονομασία Μπάγια αποτελούν ζωντανή τοπική προφορική παράδοση, η οποία μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά και διασώζεται έως σήμερα στη συλλογική μνήμη των κατοίκων.

Η προφορική αυτή παράδοση, άρρηκτα δεμένη με την ιστορική και πνευματική πορεία του τόπου, συμπληρώνει τα γραπτά αρχεία και προσδίδει ιδιαίτερη αξία στον Ιερό Ναό, ως σημείο αναφοράς πίστης, ιστορίας και λαϊκής ευσέβειας.