Σύμβαση για τη βελτίωση των συνθηκών των τραυματιών πολέμου
Με αφορμή την επέτειο της Ελληνικής επανάστασης του 1821, αφενός, αλλά και τον πόλεμο στην Ουκρανία αφετέρου, που δημιούργησαν και δημιουργεί καθημερινά – ο πόλεμος στην Ουκρανία – εκατόμβες θυμάτων και τραυματιών, σκέφτηκα να θυμηθούμε μία σημαντική σύμβαση, τη σύμβαση για τη βελτίωση των συνθηκών των τραυματιών πολέμου. Συγκεκριμένα, τo 1864, με την παρότρυνση του Ελβετού Ερρίκου Ντυνάν και τεσσάρων ακόμη πολιτών της Γενεύης, η Ελβετική Κυβέρνηση υπέγραψε στη Γενεύη τη Σύμβαση «Για τη βελτίωση της κατάστασης των τραυματιών του στρατού ξηράς στο πεδίο της μάχης».
Η ιστορία της Ιδέας
Αφορμή για την υπογραφή της συγκεκριμένης σύμβασης στάθηκε η Μάχη του Σολφερίνο (Βόρεια Ιταλία), στις 24 Ιουνίου 1859. Σ’ αυτήν, οι Γαλλο-Σαρδήνιοι στρατιώτες νίκησαν τους Αυστριακούς μετά από μια ολοήμερη και αιματηρή μάχη. Στο τέλος της ημέρας σχεδόν 40.000 στρατιώτες κείτονταν νεκροί ή τραυματίες εγκαταλελειμμένοι στο πεδίο της μάχης. Οι ιατρικές υπηρεσίες δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσουν την κατάσταση ενώ οι στρατιώτες δεν είχαν καμία ειδική προστασία.
Αυτόπτης μάρτυρας της αγριότητας των πολεμικών συγκρούσεων υπήρξε ο Ελβετός επιχειρηματίας Ζαν Ανρί Ντυνάν, ο οποίος έφτασε στο Σολφερίνο (για να προσεγγίσει τον αυτοκράτορα του πολέμου-Ναπολέοντα τον Τρίτο- για μία δουλειά του) ώρες μετά το τέλος της μάχης. Ταραγμένος από το θέαμα των τραυματισμένων στρατιωτών, έλεγε:
- Αυτό είναι αποκρουστικό!
- Δεν μπορεί να γίνει τίποτα για αυτό. Έτσι είναι ο πόλεμος!, του απαντούσαν.
Ο Ντυνάν, πείθοντας τους ντόπιους να φροντίσουν όλους τους τραυματίες και τους Γάλλους και τους Αυστριακούς, οργανώνει την παροχή πρώτων βοηθειών. - Στον πόνο είμαστε όλοι αδέλφια….. έλεγε
- Ε! Εσύ εκεί! Ποιο το νόημα όλων αυτών; Νικήσαμε και τώρα εσείς
περιθάλπετε τους εχθρούς μας… Αυτό είναι προδοσία, κύριε! …και πώς σκοπεύετε να αποκτήσετε τους επιδέσμους και τα φάρμακα που χρειάζεστε; Του είπε ο Συνταγματάρχης. - Είμαι έτοιμος να τα πληρώσω μόνος μου! Ωστόσο, υπάρχει κάτι που μπορείτε να κάνετε…
- Μίλα! Τι χρειάζεσαι;
- Απελευθερώστε τους Αυστριακούς γιατρούς, τους νοσοκόμους και τους χειρουργούς που έχετε αιχμαλωτίσει και στείλτε τους σε εμένα!
- Α! Αυτό μόνο; Το αίτημά σου είναι παράτολμο Ντυνάν! Μμμ, δεν είναι κακή ιδέα. Θα δω τι μπορώ να κάνω.
- Σας ευχαριστώ, Συνταγματάρχα!. Το μόνο που με ενδιαφέρει είναι η φροντίδα των τραυματιών.
Αναμνήσεις από το Σολφερίνο
Με την επιστροφή του στη Γενεύη, ο Ντυνάν γράφει και δημοσιεύει, το 1862, βιβλίο με τίτλο «Αναμνήσεις από το Σολφερίνο», το οποίο εμπεριέχει δύο βασικές ιδέες:
- Ίδρυση, σε καιρό ειρήνης, επιτροπών βοήθειας για την εκπαίδευση εθελοντών, οι οποίοι θα φροντίζουν τους τραυματίες κατά τη διάρκεια του πολέμου (αυτό οδήγησε στη δημιουργία των Εθνικών Συλλόγων Ερυθρού Σταυρού και Ερυθράς Ημισελήνου).
- Σύναψη διεθνούς συμφωνίας για την αναγνώριση και προστασία αυτών των επιτροπών. Προτείνει οι τραυματίες και όλοι όσοι τους φροντίζουν να θεωρούνται ουδέτεροι, ακόμα και στο πεδίο της μάχης (αυτό αποτέλεσε τη βάση για τη διατύπωση των αρχών του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου – στο εξής ΔΑΔ).
Τόση ήταν η εντύπωση που προκλήθηκε από το βιβλίο ώστε το 1863 να συγκληθεί διεθνής διάσκεψη στη Γενεύη για τη σύναψη διεθνούς σύμβασης για την περίθαλψη τραυματιών. Λίγο αργότερα, ιδρύθηκε από πέντε πολίτες της Γενεύης, τους Γκιστάβ Μουανιέ, Λουί Απιά, Τεοντόρ Μωνουάρ, Γκιγιόμ Ντυφούρ και Ανρί Ντυνάν, η Διεθνής Επιτροπή για τη βοήθεια των τραυματιών.
Μερικά από τα σχόλια που ειπώθηκαν, είναι:
-Είναι ένας οραματιστής! Όχι ! Έχει δίκιο. Κάτι πρέπει να γίνει.
-Αυτό θα είναι ένα οικουμενικό συμβούλιο για την προστασία του προσωπικού των Στρατιωτικών ιατρικών μονάδων στο πεδίο της μάχης. Έτσι δεν θα δέχονται επίθεση. Και όλοι οι τραυματίες θα δέχονται την ίδια φροντίδα ανεξάρτητα από την πλευρά στην οποία ανήκουν!
Η Σύμβαση της Γενεύης
Ένα χρόνο αργότερα, στις 22 Αυγούστου του 1864, με πρωτοβουλία της Ελβετίας διοργανώνεται μια διεθνής διπλωματική διάσκεψη και υπογράφεται η Σύμβαση της Γενεύης, η «Σύμβαση για τη Βελτίωση των Συνθηκών των
Τραυματιών στο Στρατό Ξηράς», όπου αναγνωρίζεται ο ρόλος της Επιτροπής και η υποχρέωση των εμπολέμων να προστατεύουν τους τραυματίες και να τους παρέχουν τις απαραίτητες φροντίδες. Οι αρχές της Σύμβασης του 1864 επεκτάθηκαν αργότερα στους τραυματίες των συγκρούσεων στη θάλασσα (1899 και 1907), στους αιχμαλώτους πολέμου (1929) και στους άμαχους πληθυσμούς (1949).
Διεθνής Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού (ΔΕΕΣ)
Το 1876 η Διεθνής Επιτροπή για τη βοήθεια των τραυματιών θα μετονομασθεί σε Διεθνή Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού, όπως είναι γνωστή και σήμερα. Ως έμβλημα του Ερυθρού Σταυρού υιοθετείται ο κόκκινος ισοσκελής σταυρός σε λευκό φόντο, που είναι η ελβετική σημαία με αντεστραμμένα χρώματα. Οι μουσουλμανικές χώρες που εισήλθαν στο Διεθνή Οργανισμό αργότερα απαίτησαν την αλλαγή του εμβλήματος, που παρέπεμπε στο Χριστιανισμό. Έπειτα από διαπραγματεύσεις αποφασίστηκε οι χριστιανικές χώρες να χρησιμοποιούν τον Ερυθρό Σταυρό και οι μουσουλμανικές χώρες την Ερυθρά Ημισέληνο. Και οι δύο οργανώσεις συνεργάζονται στενά κάτω από την ομπρέλα της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού και της Ερυθράς Ημισελήνου που εδρεύει στη Γενεύη. Το Ισραήλ από την ίδρυσή του το 1948 έχει τη δική του οργάνωση, το Ερυθρό Άστρο του Δαυίδ. Τα τελευταία χρόνια προτείνεται η υιοθέτηση ενός ουδέτερου εμβλήματος για όλο αυτό το ανθρωπιστικό κίνημα, που θα είναι ο Ερυθρός Κρύσταλλος.
Ο Ερυθρός Σταυρός είναι ένας διεθνής οργανισμός ανθρωπιστικού χαρακτήρα, ο οποίος ιδρύθηκε με σκοπό την προσφορά βοήθειας στα θύματα των πολέμων. Είναι μία από τις πρώτες μη κυβερνητικές οργανώσεις με δράση σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Ακολούθησαν βέβαια και άλλες, το ίδιο σημαντικές. Εκτός από την περίθαλψη των τραυματιών και την προστασία των αιχμαλώτων πολέμου, ο Ερυθρός Σταυρός σε καιρό ειρήνης παρεμβαίνει σε περιπτώσεις καταστροφών στους πληττόμενους από θεομηνίες και επιδημίες, προάγει τη δημόσια υγεία ενώ ασχολείται ιδιαίτερα με το ζήτημα των προσφύγων.
Το Ελληνικό Τμήμα του Ερυθρού Σταυρού (ΕΕΣ) ιδρύθηκε στις 10 Ιουνίου 1877 και λίγο αργότερα αναγνωρίστηκε από το Διεθνή Ερυθρό Σταυρό. Η δράση του ΕΕΣ επεκτείνεται και εκτός των ελληνικών συνόρων, με αποστολές ανθρωπιστικής βοήθειας σε διάφορα μέρη του κόσμου.
Ανθρωπιστικό Δίκαιο
Η σύμβαση της Γενεύης, το 1864, για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία του ανθρώπου, κωδικοποίησε και ενδυνάμωσε, παλαιότερους, αποσπασματικούς και διάσπαρτους «κανόνες και έθιμα πολέμου», για την προστασία
των θυμάτων μιας ένοπλης σύρραξης και εκείνων που τους φροντίζουν. Από το χρονικό σημείο αυτό και πέρα, η διεθνής κοινότητα συνέχισε τις προσπάθειες για «εξανθρωπισμό» και «ορθολογισμό» του πολέμου (εάν μπορούν βέβαια να χρησιμοποιηθούν οι όροι αυτοί σε συνδυασμό με την έννοια του πολέμου που εξ ορισμού περικλείει την αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής και τη βία), μέσα απ’ το συγκερασμό στρατιωτικής αναγκαιότητας από τη μια και ανθρωπισμού από την άλλη. Δηλαδή, η επιδίωξη είναι η κωδικοποίηση ενός Διεθνούς Δικαίου, εφαρμοστέου στις ένοπλες
συγκρούσεις, έχοντας ως βασική επιδίωξη, την προστασία των ατόμων που δεν λαμβάνουν -ή δεν λαμβάνουν πλέον- μέρος σε μια ένοπλη σύγκρουση αφενός και τον περιορισμό των μεθόδων και μέσων που χρησιμοποιούνται κατά τη διεξαγωγή των ενόπλων συγκρούσεων αφετέρου.
Οι δύο θεμελιώδεις αρχές του ΔΑΔ, αν και βρίσκονται σε αντίθετη εννοιολογικά κατεύθυνση, αντικατοπτρίζουν την πάλη μεταξύ της αναγκαιότητας προσφυγής στη βία κατά τη διάρκεια του πολέμου από τη μια, και του σεβασμού προς τον άνθρωπο από την άλλη.
1η Αρχή
Οι άνθρωποι που δεν λαμβάνουν μέρος σε εχθροπραξίες θα
πρέπει να προστατεύονται.
2η Αρχή
Οι επιλογές των όπλων και των μεθόδων διεξαγωγής πολέμου είναι περιορισμένες. Απαγορεύεται π.χ. η χρήση όπλων, βλημάτων, υλικού και μεθόδων πολέμου τέτοιας φύσεως ώστε να προκαλούν περιττά τραύματα και μη αναγκαίο πόνο και απαγορεύεται η χρήση μεθόδων η μέσων πολέμου που έχουν σκοπό, ή από τα οποία μπορεί κανείς να περιμένει να προκληθούν ευρείες και μακροπρόθεσμες βλάβες στο φυσικό περιβάλλον.
Χρόνια πολλά σε όλες και όλους.
ΠΗΓΕΣ
Γιαρένης, Αρ. Ε. (2007). Ο Εναέριος Πόλεμος και οι Διεθνείς Κανόνες για τη ρύθμισή του. Αθήνα: Σχολή Πολέμου Αεροπορίας.
Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός.
Μαρία Ζαχαρή, καθηγήτρια Βιολογίας, MSc στις «επιστήμες της αγωγής», μέλος του ΕΕΣ.
E-mail: [email protected]
Ads
