Στην Ικαρία οι 90χρονοι είναι πολύ περισσότεροι από τον ελληνικό μέσο όρο – Τι διαφορετικό έχει η ζωή τους;
Στην Ικαρία, οι άνθρωποι που φτάνουν σε πολύ μεγάλη ηλικία είναι αναλογικά περισσότεροι από ό,τι σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Το νησί του Αιγαίου έχει αποκτήσει διεθνή φήμη για τη μακροζωία των κατοίκων του, προσελκύοντας το ενδιαφέρον δημογράφων, γιατρών και ερευνητών.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο δεν είναι κάποια θαυματουργή τροφή ή ένα μυστικό βότανο. Η μακροζωία στην Ικαρία φαίνεται να συνδέεται με έναν συνδυασμό καθημερινών συνηθειών, φυσικής δραστηριότητας και κοινωνικών σχέσεων. Οι επιστημονικές μελέτες προσφέρουν ενδιαφέρουσες απαντήσεις, αλλά αποκαλύπτουν και ορισμένους μύθους γύρω από το νησί.
Πόσοι Ικαριώτες φτάνουν πραγματικά τα 90 χρόνια;
Η Ικαρία ανήκει στις λεγόμενες «Μπλε Ζώνες» ή Blue Zones, περιοχές του κόσμου που έχουν μελετηθεί για την ασυνήθιστα υψηλή παρουσία ανθρώπων πολύ μεγάλης ηλικίας.
Η έννοια συνδέθηκε αρχικά με δημογραφικές έρευνες στη Σαρδηνία της Ιταλίας, από τους Μισέλ Πουλέν και Τζάνι Πες. Στη συνέχεια, η Ικαρία αναγνωρίστηκε ως μία από τις περιοχές ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.
Εδώ όμως χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε έναν αριθμό που αναπαράγεται συχνά: τον ισχυρισμό ότι ένας στους τρεις Ικαριώτες φτάνει τα 90 χρόνια.
Τα επιστημονικά δημογραφικά στοιχεία δεν υποστηρίζουν ότι το 33% των κατοίκων του νησιού φτάνει αυτή την ηλικία.
Σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο επιστημονικό περιοδικό The Gerontologist, το 2009 είχαν επιβεβαιωθεί 124 κάτοικοι ηλικίας τουλάχιστον 90 ετών.
Αντιστοιχούσαν περίπου στο 1,49% του συνολικού πληθυσμού της Ικαρίας, έναντι 0,33% στην ηπειρωτική Ελλάδα.
Με άλλα λόγια, η αναλογία των ανθρώπων άνω των 90 στο νησί ήταν σχεδόν πενταπλάσια σε σύγκριση με την ηπειρωτική χώρα, σύμφωνα με τα συγκεκριμένα δεδομένα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας συγκεκριμένος Ικαριώτης έχει αυτομάτως πέντε φορές περισσότερες πιθανότητες να ζήσει έως τα 90. Η αναλογία υπερηλίκων στον πληθυσμό και η πιθανότητα επιβίωσης ενός ανθρώπου μέχρι κάποια ηλικία είναι διαφορετικοί δημογραφικοί δείκτες.
Παρότι τα στοιχεία αφορούν προηγούμενες δεκαετίες και δεν περιγράφουν απαραίτητα τη σημερινή κατάσταση, επιβεβαιώνουν ότι η Ικαρία αποτελεί μια ενδιαφέρουσα περίπτωση για τη μελέτη της μακροζωίας.
Τι έδειξαν οι επιστημονικές μελέτες για την υγεία των ηλικιωμένων;
Το 2019 δημοσιεύθηκε μελέτη για την κατάσταση της υγείας 71 κατοίκων ηλικίας τουλάχιστον 90 ετών, οι οποίοι ζούσαν στις περιοχές του Ευδήλου και των Ραχών.
Οι ερευνητές εξέτασαν τη σωματική λειτουργικότητα, τη μυϊκή δύναμη, την ψυχική κατάσταση, τις χρόνιες παθήσεις και την ικανότητα των συμμετεχόντων να εξυπηρετούνται στην καθημερινότητά τους.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι αρκετοί διατηρούσαν σχετικά καλή φυσική κατάσταση και σημαντικό βαθμό αυτονομίας.
Ωστόσο, δεν ήταν όλοι απαλλαγμένοι από προβλήματα υγείας.
Στο δείγμα, η υπέρταση καταγράφηκε στο 70,4% και ο διαβήτης στο 19,7% των συμμετεχόντων. Επιπλέον, περίπου δύο στους τρεις είχαν τουλάχιστον μία χρόνια πάθηση.
Το εύρημα αυτό είναι σημαντικό, επειδή δείχνει ότι μακροζωία δεν σημαίνει απαραίτητα απουσία ασθενειών.
Ένας άνθρωπος μπορεί να ζει πολλά χρόνια, να αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας και παρ’ όλα αυτά να διατηρεί την ικανότητά του να κινείται, να επικοινωνεί και να συμμετέχει στην καθημερινή ζωή.
Είναι πράγματι σπάνια η άνοια στην Ικαρία;
Ένας από τους πιο διαδεδομένους ισχυρισμούς για την Ικαρία είναι ότι οι ηλικιωμένοι κάτοικοί της εμφανίζουν εξαιρετικά σπάνια άνοια.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Στη μελέτη του 2019, το 39,1% των αξιολογημένων συμμετεχόντων παρουσίαζε ενδείξεις πιθανής γνωστικής διαταραχής, σύμφωνα με τα αποτελέσματα ενός σύντομου τεστ νοητικής λειτουργίας.
Οι ερευνητές ξεκαθάρισαν ότι η συγκεκριμένη βαθμολογία δεν αρκεί για διάγνωση άνοιας, η οποία απαιτεί ολοκληρωμένη κλινική αξιολόγηση.
Επομένως, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η άνοια σχεδόν απουσιάζει από την Ικαρία.
Αντίθετα, οι μελέτες δείχνουν ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να κατανοήσουμε καλύτερα τη γνωστική υγεία των ηλικιωμένων στο νησί.
Τι γνωρίζουμε για την κατάθλιψη;
Οι ερευνητές βρήκαν πιο ενθαρρυντικά στοιχεία σχετικά με τα συμπτώματα κατάθλιψης.
Στην ίδια μελέτη, το 11,8% των αξιολογημένων συμμετεχόντων είχε υψηλή βαθμολογία στη σχετική κλίμακα καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
Οι συγγραφείς χαρακτήρισαν τη συχνότητα των συμπτωμάτων σχετικά χαμηλή για τον πληθυσμό που εξέτασαν.
Παρόμοιες παρατηρήσεις είχαν καταγραφεί και σε προηγούμενη μελέτη ηλικιωμένων της Ικαρίας, η οποία δημοσιεύθηκε το 2011.
Ωστόσο, πρόκειται για αποτελέσματα συγκεκριμένων δειγμάτων. Δεν αποδεικνύουν ότι όλοι οι ηλικιωμένοι του νησιού έχουν καλύτερη ψυχική υγεία ή ότι ο τρόπος ζωής τους προστατεύει από την κατάθλιψη.
Η καθημερινή κίνηση που δεν μοιάζει με γυμναστική
Ένα από τα χαρακτηριστικά που περιγράφονται συχνά στην καθημερινότητα της Ικαρίας είναι η φυσική δραστηριότητα χωρίς απαραίτητα οργανωμένη άσκηση.
Οι ανηφορικοί δρόμοι, οι κήποι, οι αγροτικές εργασίες και οι μετακινήσεις με τα πόδια δημιουργούν ευκαιρίες για κίνηση μέσα στην ημέρα.
Για αρκετούς ηλικιωμένους, η δραστηριότητα δεν σταματά όταν ολοκληρώνεται η επαγγελματική ζωή.
Συνεχίζουν να φροντίζουν τον κήπο, να καλλιεργούν λίγα λαχανικά, να κάνουν δουλειές στο σπίτι ή να συμμετέχουν σε οικογενειακές δραστηριότητες.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2021 και εξέτασε τον τρόπο ζωής 71 Ικαριωτών ηλικίας τουλάχιστον 90 ετών κατέγραψε στοιχεία για τη διατροφή, την κοινωνική ζωή και τη φυσική τους δραστηριότητα.
Τα ευρήματα συμβάλλουν στην κατανόηση της καθημερινότητας των υπερηλίκων, χωρίς να αποδεικνύουν ότι το περπάτημα στις ανηφόρες αποτελεί από μόνο του την αιτία της μακροζωίας τους.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα είναι, πάντως, γνωστός παράγοντας που συμβάλλει στην υγιή γήρανση και στη διατήρηση της λειτουργικής αυτονομίας.
Ηλικιωμένος άνδρας περπατά σε ανηφορικό πέτρινο μονοπάτι της Ικαρίας.
Τι τρώνε οι Ικαριώτες και ποια είναι η σχέση της διατροφής με τη μακροζωία;
Η παραδοσιακή ικαριώτικη διατροφή παρουσιάζει πολλά χαρακτηριστικά της μεσογειακής διατροφής.
Στο καθημερινό τραπέζι βρίσκονται όσπρια, χόρτα, λαχανικά, φρούτα, πατάτες, ελαιόλαδο και δημητριακά.
Το κρέας καταναλωνόταν πιο περιορισμένα σε αρκετές παραδοσιακές διατροφικές συνήθειες του νησιού, ενώ τα φυτικά τρόφιμα κατείχαν σημαντική θέση.
Επιστημονικές αναλύσεις της μελέτης IKARIA έχουν εξετάσει τη σχέση ανάμεσα στη μεσογειακή διατροφή και σε διάφορους δείκτες υγείας.
Μια ευρύτερη ανασκόπηση του 2022 αναφέρει ότι οι συμμετέχοντες σε ικαριώτικες μελέτες παρουσίαζαν σχετικά υψηλή προσήλωση στο μεσογειακό διατροφικό πρότυπο.
Δεν υπάρχει όμως ένα συγκεκριμένο τρόφιμο που να εξηγεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι φτάνουν τα 90 ή τα 100 χρόνια.
Η αξία της διατροφής βρίσκεται στη συνολική ποιότητα, στην ποικιλία και στη μακροχρόνια συνέπεια.
Ένα απλό γεύμα με φακές, σαλάτα, ελαιόλαδο και ψωμί ολικής άλεσης μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής χωρίς να χρειάζεται κάποιο ιδιαίτερο ή ακριβό συστατικό.
Αντίστοιχα, οι ξηροί καρποί μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας διατροφής που υποστηρίζει τη μακροχρόνια υγεία, χωρίς να θεωρούνται θαυματουργή λύση.
Το κρασί δεν αποτελεί μυστικό μακροζωίας
Το τοπικό κρασί αποτελεί μέρος της παραδοσιακής κοινωνικής ζωής στην Ικαρία και αρκετοί ηλικιωμένοι της περιοχής ανέφεραν κατανάλωση αλκοόλ στις σχετικές μελέτες.
Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι το κρασί τους βοήθησε να ζήσουν περισσότερα χρόνια.
Η κατανάλωση αλκοόλ σχετίζεται με κινδύνους για την υγεία, συμπεριλαμβανομένου του αυξημένου κινδύνου για ορισμένες μορφές καρκίνου.
Δεν υπάρχει λόγος να αρχίσει κάποιος να πίνει κρασί με στόχο να ζήσει περισσότερο.
Οι κοινωνικές σχέσεις και η θέση των ηλικιωμένων στην κοινότητα
Η οικογένεια, οι φίλοι και οι γείτονες αποτελούν σημαντικό μέρος της παραδοσιακής κοινωνικής ζωής στην Ικαρία.
Οι συναντήσεις σε σπίτια, οι κοινές δραστηριότητες και τα τοπικά πανηγύρια δημιουργούν ευκαιρίες για επαφή ανάμεσα στις γενιές.
Οι ηλικιωμένοι μπορούν να συνεχίζουν να έχουν ενεργό ρόλο, συμμετέχοντας στις καθημερινές αποφάσεις, στη φροντίδα του σπιτιού ή σε δραστηριότητες της κοινότητας.
Αυτή η συμμετοχή μπορεί να συμβάλλει στην αίσθηση ότι παραμένουν χρήσιμοι και συνδεδεμένοι με τους άλλους.
Η επιστημονική έρευνα έχει συνδέσει την κοινωνική απομόνωση και τη μοναξιά με δυσμενείς επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία.
Ωστόσο, δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η συμμετοχή στα ικαριώτικα πανηγύρια ή η στενή επαφή με την οικογένεια εξηγεί από μόνη της τη μακροζωία του νησιού.
Πρόκειται για έναν πιθανό παράγοντα μέσα σε ένα πολύ μεγαλύτερο σύνολο συνθηκών.
Τέσσερις συγγενείς μοιράζονται φαγητό σε αυλή χωριού της Ικαρίας.
Ο ύπνος, η ξεκούραση και η αίσθηση σκοπού στην καθημερινότητα
Οι μελέτες έχουν καταγράψει και άλλες ενδιαφέρουσες συνήθειες των ηλικιωμένων της Ικαρίας.
Ανάμεσά τους βρίσκονται ο μεσημεριανός ύπνος, οι περίοδοι ξεκούρασης, η κοινωνική συμμετοχή και η διατήρηση δραστηριοτήτων που δίνουν νόημα στην ημέρα.
Στη μελέτη του 2019, η μέση διάρκεια ύπνου των συμμετεχόντων ήταν περίπου εννέα ώρες το 24ωρο, ενώ περισσότεροι από τους μισούς αξιολόγησαν την ποιότητά του ως καλή ή πολύ καλή.
Αυτή η παρατήρηση δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι πρέπει να κοιμούνται εννέα ώρες ή ότι ο μεσημεριανός ύπνος εγγυάται μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.
Οι ανάγκες ύπνου διαφέρουν και επηρεάζονται από την ηλικία, τις παθήσεις, τα φάρμακα και τις προσωπικές συνθήκες.
Η αίσθηση σκοπού έχει επίσης ενδιαφέρον. Για έναν ηλικιωμένο μπορεί να προέρχεται από τη φροντίδα των εγγονιών, την καλλιέργεια ενός μικρού κήπου ή την επαφή με φίλους.
Το σημαντικό δεν είναι να συνεχίζει κάποιος να εργάζεται υποχρεωτικά σε μεγάλη ηλικία, αλλά να μπορεί να συμμετέχει σε δραστηριότητες που ταιριάζουν στις δυνάμεις και στις επιθυμίες του.
Υπάρχει πραγματικά ένα μυστικό πίσω από τη μακροζωία της Ικαρίας;
Η Ικαρία έχει μελετηθεί εδώ και χρόνια, αλλά δεν έχει εντοπιστεί μία μοναδική αιτία που να εξηγεί τη μεγάλη συγκέντρωση υπερηλίκων.
Οι ερευνητές εξετάζουν συνδυασμούς παραγόντων, όπως η διατροφή, η φυσική δραστηριότητα, οι κοινωνικές σχέσεις, το περιβάλλον και πιθανές γενετικές επιδράσεις.
Επιπλέον, οι δημογραφικές αναλύσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ακρίβεια των ηλικιών, τις μετακινήσεις του πληθυσμού και τις αλλαγές που συμβαίνουν από γενιά σε γενιά.
Μια επιστημονική δημοσίευση του 2025 επανεξέτασε την εγκυρότητα των δημογραφικών στοιχείων των Μπλε Ζωνών και παρουσίασε δεδομένα που υποστηρίζουν την ιδιαίτερη θέση της Ικαρίας.
Παράλληλα, ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2026 υπογράμμισε ότι η μελέτη αυτών των περιοχών απαιτεί αυστηρά κριτήρια και προσοχή στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
Αυτός είναι ο λόγος που η Ικαρία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σημαντικό πεδίο επιστημονικής έρευνας και όχι ως τόπος όπου έχει ανακαλυφθεί κάποια μυστική συνταγή για να ζούμε μέχρι τα 100.
Τι μπορούμε να κρατήσουμε από τον τρόπο ζωής στην Ικαρία;
Δεν χρειάζεται να ζει κάποιος σε ελληνικό νησί για να υιοθετήσει ορισμένες καθημερινές συνήθειες που συνδέονται γενικότερα με την υγιή γήρανση.
Υπάρχουν πρακτικές που μπορούν να προσαρμοστούν σε διαφορετικές ηλικίες και τρόπους ζωής:
Τακτική σωματική δραστηριότητα, προσαρμοσμένη στις δυνατότητες κάθε ανθρώπου.
Ισορροπημένη διατροφή με ποικιλία λαχανικών, οσπρίων, φρούτων και άλλων θρεπτικών τροφίμων.
Σταθερές ευκαιρίες για κοινωνική επαφή και συμμετοχή στην κοινότητα.
Επαρκής ύπνος και χρόνος ανάπαυσης.
Δραστηριότητες που προσφέρουν ενδιαφέρον και νόημα στην καθημερινότητα.
Προληπτική ιατρική φροντίδα και σωστή αντιμετώπιση των χρόνιων παθήσεων.
Η υγιής γήρανση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις ατομικές μας επιλογές.
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, το εισόδημα, η ασφάλεια της κατοικίας και η δυνατότητα μετακίνησης επηρεάζουν επίσης την ποιότητα ζωής.
Γι’ αυτό οι πόλεις και οι κοινότητες που προσφέρουν ασφαλείς χώρους για περπάτημα, κοινωνικές δραστηριότητες και υποστήριξη των ηλικιωμένων μπορούν να συμβάλουν σε μια καλύτερη καθημερινότητα.
Περισσότερες πρακτικές ιδέες μπορείτε να βρείτε στο άρθρο για τη διατήρηση της υγείας και της ενεργητικότητας στην τρίτη ηλικία.
Ηλικιωμένος αγρότης φροντίζει λαχανικά σε πεζουλωτό κήπο με τη θάλασσα στο βάθος.
Η πραγματική αξία της μακροζωίας στην Ικαρία
Η ιστορία της Ικαρίας δεν είναι ότι όλοι οι κάτοικοί της φτάνουν τα 100 χρόνια ή ότι οι ηλικιωμένοι δεν αρρωσταίνουν ποτέ.
Το πραγματικά αξιοσημείωτο στοιχείο είναι η υψηλή αναλογία υπερηλίκων που έχει καταγραφεί σε συγκεκριμένες δημογραφικές μελέτες, καθώς και η λειτουργική αυτονομία που διατηρούσαν αρκετοί από τους ανθρώπους που εξετάστηκαν.
Η διατροφή, η κίνηση, ο ύπνος και οι κοινωνικές σχέσεις αποτελούν σημαντικά θέματα έρευνας, χωρίς να υπάρχει απόδειξη ότι ένας μόνο παράγοντας εξηγεί την εικόνα.
Η Ικαρία υπενθυμίζει ότι ο στόχος δεν είναι απλώς να προσθέσουμε χρόνια στη ζωή μας, αλλά να διατηρούμε όσο το δυνατόν περισσότερο την υγεία, την ανεξαρτησία και τη συμμετοχή μας στην κοινωνία.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα πίσω από τη φήμη του ελληνικού νησιού: η μακροζωία έχει μεγαλύτερη αξία όταν συνοδεύεται από καλή ποιότητα ζωής.
Επιστημονικές πηγές:
The Gerontologist (2025) – The Validity of Blue Zones Demography: A Response to Critiques
Assessment of the Health Status of the Oldest Olds Living on the Greek Island of Ikaria
Description of Lifestyle, Including Social Life, Diet and Physical Activity, of People Aged 90 Years and Over Living in Ikaria
Sociodemographic and Lifestyle Statistics of Oldest Old People Living in Ikaria: The Ikaria Study
Blue Zones, an Analysis of Existing Evidence through a Scoping Review (2026)
Ads



