Ο δάσκαλος τότε και σήμερα: Αυτό που χάθηκε δεν είναι η βέργα, αλλά ο σεβασμός

daskalos

Μια μαρτυρία εκπαιδευτικού που διορίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’50 ανοίγει μια δύσκολη συζήτηση για το σχολείο, την κοινωνία και μια σχέση που άλλαξε δραματικά μέσα σε λίγες δεκαετίες

Υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να μιλήσουν για το ελληνικό σχολείο όχι μέσα από στατιστικές, εγκυκλίους και μεταρρυθμίσεις, αλλά μέσα από μια ολόκληρη ζωή. Ένας εκπαιδευτικός που διορίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και έζησε το σχολείο της ξυλόσομπας, των φτωχών χωριών, της αυστηρότητας και της σχεδόν απόλυτης κοινωνικής αναγνώρισης του δασκάλου, κοιτάζει σήμερα τις σχολικές αίθουσες και αναρωτιέται πόσο μακριά έχουμε φτάσει — και κυρίως προς ποια κατεύθυνση.

«Δεν υπάρχουν δάσκαλοι παλιάς και νέας κοπής. Υπάρχουν μόνο δάσκαλοι», λέει αρχικά.

Ώσπου ένα τηλεφώνημα από συνάδελφο της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης τον αναγκάζει να αναθεωρήσει.

Ο συνάδελφος τού εξηγεί ότι έχει χρόνο να μιλήσουν επειδή βρίσκεται έξω από την αίθουσα, καθώς οι μαθητές δεν του επέτρεψαν να μπει για μάθημα.

Και τότε η απάντηση έρχεται σχεδόν αυθόρμητα: «Ναι. Είμαι δάσκαλος παλιάς κοπής».

Το σχολείο της ξυλόσομπας και της αυστηρότητας

Εκείνο το σχολείο, βέβαια, δεν ήταν ένας χαμένος παιδαγωγικός παράδεισος.

Ήταν ένα σχολείο με τεράστιες ελλείψεις, με τάξεις στεγασμένες σε παλιά εκκλησιαστικά κτίρια ή ενοικιαζόμενα σπίτια, με μια ξυλόσομπα στη μέση της αίθουσας που ζέσταινε περισσότερο όσα παιδιά είχαν την τύχη να κάθονται κοντά της, με έναν εκπαιδευτικό μηχανισμό αυστηρά εθνοκεντρικό και με το τρίπτυχο «Πατρίδα – Οικογένεια – Θρησκεία» να καθορίζει μεγάλο μέρος του αξιακού περιεχομένου της εκπαίδευσης.

Ήταν ακόμη η εποχή κατά την οποία η σωματική τιμωρία θεωρούνταν από πολλούς γονείς σχεδόν αυτονόητο εργαλείο διαπαιδαγώγησης, σε σημείο ώστε οι ίδιοι να παροτρύνουν τον δάσκαλο να είναι αυστηρός και να τιμωρεί τα παιδιά τους.

Κανείς δεν μπορεί και δεν πρέπει να νοσταλγεί εκείνο το κομμάτι του σχολείου. Η εκπαίδευση προχώρησε, η παιδαγωγική επιστήμη εξελίχθηκε, τα δικαιώματα του παιδιού μπήκαν στο κέντρο και η βία έπαψε –και ορθώς– να θεωρείται μέσο αγωγής.

Όμως μαζί με όσα έπρεπε να εγκαταλειφθούν, φαίνεται ότι κάπου στη διαδρομή χάθηκε και κάτι που δεν έπρεπε.

Όταν σηκώνονταν επειδή περνούσε ο δάσκαλος

Ο παλιός εκπαιδευτικός θυμάται μια κοινωνία στην οποία ακόμη και ηλικιωμένοι άνθρωποι σηκώνονταν όρθιοι όταν περνούσε από τη γειτονιά ο νεαρός δάσκαλος του χωριού.

Δεν σηκώνονταν επειδή φοβούνταν έναν δημόσιο υπάλληλο. Σηκώνονταν γιατί στο πρόσωπό του αναγνώριζαν τη γνώση, το σχολείο, την προσπάθεια να αποκτήσουν τα παιδιά τους μια καλύτερη ζωή από τη δική τους.

Αυτό το κύρος δεν χρειάζεται να επιστρέψει ως αυθεντία. Χρειάζεται όμως να επιστρέψει ως σεβασμός στον ρόλο.

Γιατί υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα στο αυταρχικό σχολείο του χθες και σε ένα σχολείο όπου ο εκπαιδευτικός μπορεί να φτάσει στο σημείο να χρειάζεται την «άδεια» των μαθητών για να μπει στην αίθουσα και να κάνει το μάθημά του.

Η δημοκρατία στο σχολείο δεν σημαίνει κατάργηση των ρόλων. Ούτε τα δικαιώματα των μαθητών μπορούν να σημαίνουν ακύρωση του εκπαιδευτικού.

Ο δάσκαλος μετριέται πολλά χρόνια μετά

Ίσως όμως το πιο συγκινητικό κομμάτι αυτής της μαρτυρίας να βρίσκεται αλλού.

Στα χρόνια της σύνταξης, ο παλιός δάσκαλος περπατά στις γειτονιές όπου κάποτε δίδαξε και συναντά ανθρώπους πενήντα ετών, γονείς πλέον οι ίδιοι, που υπήρξαν μαθητές του.

Και τον αγκαλιάζουν.

«Πόσο χάρηκα, κύριε, που σας βλέπω καλά».

Εκεί, ίσως, βρίσκεται η πραγματική αξιολόγηση ενός εκπαιδευτικού. Όχι σε ένα έντυπο, ούτε σε μια πλατφόρμα, ούτε σε έναν αριθμό.

Αλλά στο αν, σαράντα χρόνια αργότερα, ένας άνθρωπος που κάποτε καθόταν στο θρανίο σου χαίρεται πραγματικά που σε ξαναβλέπει.

Το να αγαπάς ξένα παιδιά κάθε χρόνο έχει ένα όνομα

Το παιδί που γεννά ένας άνθρωπος είναι φυσικό να το αγαπά.

Το δύσκολο είναι να ανοίγει κάποιος κάθε Σεπτέμβριο την πόρτα μιας τάξης και να βρίσκει απέναντί του είκοσι ή είκοσι πέντε παιδιά που δεν είναι δικά του, με διαφορετικούς χαρακτήρες, φόβους, δυσκολίες και όνειρα, και να καταφέρνει μέχρι τον Ιούνιο να τα νοιάζεται σαν να ήταν λίγο και δικά του.

Και την επόμενη χρονιά να κάνει το ίδιο με άλλα. Και μετά με άλλα.

Αυτό έχει ένα όνομα. Δάσκαλος.

Γιατί πίσω από όλες τις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, τα προγράμματα σπουδών, τις αξιολογήσεις, τις ψηφιακές πλατφόρμες και τις διοικητικές οδηγίες, η εκπαίδευση εξακολουθεί να στηρίζεται σε μια βαθιά ανθρώπινη σχέση. Ένας άνθρωπος στέκεται απέναντι σε ένα παιδί και προσπαθεί να του ανοίξει έναν δρόμο.

Και αυτή η σχέση είναι αμφίδρομη.

Ο δάσκαλος χωρίς την εμπιστοσύνη του μαθητή δεν μπορεί πραγματικά να διδάξει, όπως και ο μαθητής χωρίς έναν εκπαιδευτικό που να πιστεύει σε αυτόν δύσκολα μπορεί να αγαπήσει τη γνώση.

Αν, λοιπόν, είναι αλήθεια ότι η πραγματική πατρίδα του ανθρώπου είναι η παιδική του ηλικία, τότε κάπου μέσα στο τοπίο αυτής της πατρίδας υπάρχει σχεδόν πάντα και μια μορφή μπροστά σε έναν πίνακα.

Ένας δάσκαλος.

Μια δασκάλα.

Όχι «παλιάς» ή «νέας κοπής».

Απλώς ένας άνθρωπος που, πολλά χρόνια μετά, θέλει να τον θυμούνται οι μαθητές του όχι επειδή τον φοβήθηκαν, αλλά επειδή κάποτε ένιωσαν ότι τους είδε, τους νοιάστηκε και τους βοήθησε να μεγαλώσουν.

alfavita.gr/



Ads