Κρίσεις και ανθεκτικότητα της κτηνοτροφίας
Η ετήσια συνάντηση των Ομάδων Εργασίας (Ο.Ε.) του ERFP πραγματοποιήθηκε στη Σαρδηνία σε μια στιγμή εξαιρετικά κρίσιμη για την Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ειδικότερα της Μεσογείου, οι οποίες αντιμετωπίζουν παρατεταμένες επιζωοτίες, που έχουν οδηγήσει σε μαζικές απώλειες ζωικού κεφαλαίου.
ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΛΙΓΔΑ*
Η ετήσια συνάντηση των Ομάδων Εργασίας (Ο.Ε.) του ERFP πραγματοποιήθηκε στη Σαρδηνία σε μια στιγμή εξαιρετικά κρίσιμη για την Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ειδικότερα της Μεσογείου, οι οποίες αντιμετωπίζουν παρατεταμένες επιζωοτίες, που έχουν οδηγήσει σε μαζικές απώλειες ζωικού κεφαλαίου. Οπως ήταν αναμενόμενο, τα θέματα της διαχείρισης των επιδημιών, των φυσικών καταστροφών και γενικότερα της ετοιμότητας σε καταστάσεις που απαιτούν άμεσες ενέργειες για την προστασία των ζωικών γενετικών πόρων ήταν στο επίκεντρο των συζητήσεων. Η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει τους κινδύνους που απειλούν τους μικρούς πληθυσμούς, καθώς και ότι η απώλεια ακόμη και ενός περιορισμένου αριθμού κοπαδιών μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη γενετική διάβρωση και αυξημένο κίνδυνο εξαφάνισης.
Ως κοινή διαπίστωση όλων των Ο.Ε., τονίστηκε ότι στο σύγχρονο παραγωγικό πλαίσιο η προστασία των ζωικών γενετικών πόρων δεν μπορεί να περιορίζεται σε αποσπασματικές δράσεις διατήρησης, αλλά θα πρέπει όλες οι δράσεις (insitu / exsitu) να συνδέονται και να διασφαλίζονται οπωσδήποτε οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) αξιόπιστα δεδομένα των ζωικών πληθυσμών, β) γεωχωρική καταγραφή των εκτροφών, γ) δείκτες κινδύνου των φυλών και δ) λειτουργική σύνδεση με αναβαθμισμένα συστήματα επιδημιολογικής παρακολούθησης. Σε ό,τι αφορά την κρυοσυντήρηση, το υλικό θα πρέπει να έχει συλλεχθεί βάσει των ενδεδειγμένων σύγχρονων πρωτοκόλλων, να είναι επαρκές προκειμένου να υφίσταται η δυνατότητα ενίσχυσης του απωλεσθέντος γενετικού πλούτου και ακόμη περισσότερο της ανασύστασης μιας φυλής και να υπάγεται σε επίσημα αναγνωρισμένη Τράπεζα Ζωικού Γενετικού Υλικού (ΤΖΓΥ).
Η συνάντηση εργασίας
Οι χώρες-μέλη του ERFP χρειάζονται (εφόσον δεν υφίστανται ήδη) ολοκληρωμένα συστήματα πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης και ανασύστασης πληθυσμών, ώστε οι αυτόχθονες φυλές να προστατεύονται αποτελεσματικά από επιζωοτίες, φυσικές καταστροφές και άλλες κρίσεις. Η αξιολόγηση κινδύνου πρέπει να βασίζεται σε ενιαίο πλαίσιο δημογραφικών, γεωγραφικών και γενετικών κριτηρίων, ώστε οι χώρες να αξιολογούν αξιόπιστα την κατάσταση των φυλών και να ιεραρχούν έγκαιρα παρεμβάσεις.
Η δυνατότητα καταχώρισης των χωρικών δεδομένων των φυλών (γεωεντοπισμός) στο πληροφοριακό σύστημα DAD-IS/EFABIS (FAO) και η διασύνδεσή του με το πληροφοριακό σύστημα για τις ασθένειες EMPRES-I, που επιτρέπει την παρακολούθηση των κρουσμάτων σε συνδυασμό με τις εκτρεφόμενες φυλές (και τα δεδομένα του πληθυσμού τους), αποτελούν χρήσιμα εργαλεία για τον έγκαιρο εντοπισμό των πληθυσμών που διατρέχουν κινδύνους και τη λήψη των κατάλληλων μέτρων.
Η insitu διατήρηση παραμένει κρίσιμη, αλλά σε έκτακτες καταστάσεις, όπως επιζωοτίες, πυρκαγιές, πλημμύρες και άλλες κρίσεις, χρειάζεται να συμπληρώνεται από αναπαραγωγικό / γενετικό υλικό που έχει συντηρηθεί exsitu. Η ανάπτυξη εθνικής exsitu στρατηγικής με την οργάνωση ΤΖΓΥ, τα κατάλληλα πρωτόκολλα συλλογής και τη δυνατότητα συστηματικής εφαρμογής μέτρων ανασύστασης πληθυσμών αποτελεί προτεραιότητα.
Το ERFP συνιστά μια περιφερειακή πλατφόρμα για την υποστήριξη της διατήρησης insitu και exsitu, καθώς και της βιώσιμης χρήσης των ζωικών γενετικών πόρων. Από το 2001 διευκολύνει τη συνεργασία, τον συντονισμό των εργασιών και την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών και κυβερνητικών και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων.
Προτεραιότητες για θεσμική οργάνωση στην Ελλάδα
Τα συμπεράσματα από την ετήσια συνάντηση των Ο.Ε. του ERFP είναι χρήσιμα και μπορούν να αποτελέσουν σημεία εκκίνησης για τον σχεδιασμό των αναγκαίων παρεμβάσεων σε θέματα οργάνωσης της διαχείρισης (διατήρηση και γενετική βελτίωση) των ζωικών γενετικών πόρων της χώρας.
Προτεραιότητες για θεσμική οργάνωση:
- Οργάνωση και lειτουργία της ΤΖΓΥ με σαφές νομικό πλαίσιο, το οποίο θα καθορίζει τη συνεισφορά και τα δικαιώματα των συμβαλλόμενων μερών, θα διασφαλίζει τον δημόσιο / κοινωνικό χαρακτήρα της και τη δυνατότητα να διαχειρίζεται τα θέματα ιδιοκτησίας και δικαιωμάτων πρόσβασης στο γενετικό υλικό, με διασφαλισμένη μακρόχρονη χρηματοδότηση ενταγμένη σε ένα Εθνικό Σχέδιο Δράσης.
- Εθνική Συμβουλευτική Επιτροπή για τη Διαχείριση των Ζωικών Γενετικών Πόρων και ανάπτυξη Εθνικού Σχεδίου Δράσης στη βάση του Παγκόσμιου Σχεδίου Δράσης και της Στρατηγικής για τους Ζωικούς Γενετικούς Πόρουςστην Ευρώπη (ERFP).
- Στήριξη των ενώσεων των εκτροφέων με το απαραίτητο θεσμικό πλαίσιο, στελέχωση και σύγχρονα τεχνικά εργαλεία για την αποτελεσματική επίτευξη του ρόλου τους.
- Ενίσχυση της δικτύωσης και της επικοινωνίας μεταξύ των υπηρεσιών και των φορέων (Δημόσια Διοίκηση – ενώσεις εκτροφέων – ερευνητικά ινστιτούτα).
Το καραγκούνικο πρόβατο προέρχεται από την περιοχή της Θεσσαλίας. Σήμερα ένας πληθυσμός περίπου 5.000 προβατίνων βρίσκεται υπό καταγραφή γάλακτος (στο πλαίσιο του ΠΑΑ)
Οι έκτακτες καταστάσεις προϋποθέτουν και σχέδιο
Επείγουσα η ανάγκη να αξιοποιηθεί η συγκυρία σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κτηνιατρικών υπηρεσιών και των αρμόδιων υπηρεσιών για τους ζωικούς γενετικούς πόρους
Το πρακτικά διαθέσιμο διάστημα αντίδρασης σε κάθε έκτακτη κατάσταση, είτε πρόκειται για επιζωοτία είτε κάποια φυσική καταστροφή, είναι εξαιρετικά μικρό. Τα υποχρεωτικά ή οποιαδήποτε μέτρα πρέπει να ληφθούν άμεσα. Δεν υπάρχει χρόνος για την ανάπτυξη σχεδίου από το μηδέν τη στιγμή που ξεσπά μια κρίση. Συνεπώς, το σχέδιο και οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του θα πρέπει να προϋπάρχουν:
- Δεδομένα πληθυσμού των φυλών, γεωγραφικός εντοπισμός των εκτροφών.
- Ενεργή (επαρκές γενετικό υλικό, σχέδιο ανασύστασης πληθυσμών, κατάλληλος εξοπλισμός και προσωπικό) Τράπεζα Ζωικού Γενετικού Υλικού.
- Δυνατότητα άμεσης ενεργοποίησης επείγουσας χρηματοδότησης.
- Συνεργασία των αρμόδιων Διευθύνσεων για την προστασία της Υγείας των Ζώων και των αρμόδιωνΔιευθύνσεων για τους Ζωικούς Γενετικούς Πόρους.
] Στιγμιότυπο από την πρόσφατη Ετήσια Συνάντηση των Ομάδων Εργασίας του Ευρωπαϊκού Εστιακού Σημείου για τους Ζωικούς Γενετικούς Πόρους (European Regional Focal Point for Animal Genetic Resources- ERFP)
Διάσταση στο σύνολο της αλυσίδας αξίας
Οι κρίσεις στους ζωικούς πληθυσμούς δεν αποτελούν μόνο ζήτημα βιοποικιλότητας, αφού επηρεάζουν άμεσα τη ροή ζώων για παραγωγή ζωικών προϊόντων, τη βιωσιμότητα των τυροκομείων και των σφαγείων, το κόστος για τους λοιπούς μεταποιητές και εμπόρους, καθώς και την ανθεκτικότητα των τοπικών οικονομιών. Για τον λόγο αυτό η προστασία των αυτόχθονων φυλών πρέπει να αντιμετωπιστεί ως οικονομική και παραγωγική πολιτική: χρειάζονται σχέδια συνέχειας λειτουργίας για τα τυροκομεία, τα σφαγεία, πρόσβαση της αλυσίδας αξίας σε δεδομένα έγκαιρης προειδοποίησης και κίνητρα συνεργασίας με εκτροφές απειλούμενων φυλών.
Οι τοπικές φυλές
Συνοψίζοντας, οι τοπικές φυλές της χώρας πρέπει να στηριχθούν ουσιαστικά. Αν χαθούν, δεν επιστρέφουν, και μαζί τους χάνονται εισοδήματα, ολόκληροι παραγωγικοί κλάδοι και τοπικές οικονομίες.Η προστασία των γενετικών πόρων είναι ένα μέτρο οικονομικής ανθεκτικότητας και όχι μόνο ένα μέτρο για την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Είναι επείγουσα ανάγκη να αξιοποιηθεί η συγκυρία σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κτηνιατρικών υπηρεσιών και των αρμόδιων υπηρεσιών για τους ζωικούς γενετικούς πόρους και τη διαμόρφωση κοινής αντίληψης και κατάλληλων πολιτικών για την προστασία των γενετικών πόρων με ταυτόχρονη διασφάλιση της υγείας των ζώων, καθώς και της προστασίας του περιβάλλοντος.
Στο πλαίσιο των παραπάνω, με πρωτοβουλία των ERFP, EURC-EAB (Κέντρο Αναφοράς της Ε.Ε. για τις απειλούμενες φυλές) και Animal Task Force προγραμματίζεται η διοργάνωση ενός webinar τον Οκτώβριο με στόχο την ανάδειξη των ειδικών ζητημάτων των ζωικών γενετικών πόρων στις στρατηγικές αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων.
Δεδομένα και έγκαιρη προειδοποίηση
- Γεωχωρική καταγραφή των εκτροφών αυτόχθονων φυλών και τακτική επικαιροποίηση πληθυσμιακών δεδομένων.
- Ανάπτυξη δεικτών για την κατάσταση κινδύνου των φυλών με βάση κύριους δείκτες (δημογραφικά και γενετικά δεδομένα, γεωγραφική κατανομή) και συμπληρωματικούς δείκτες (οικονομική βιωσιμότητα της φυλής, επίπεδο οργάνωσης, κοινωνικό πλαίσιο, πολιτιστική αξία).
- Πίνακας (dashboard) κινδύνου σε επίπεδο χώρας που θα συνδυάζει δείκτες κινδύνου των φυλών, τοποθεσίες εκτροφών και κρούσματα επιζωοτιών σε Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών.
Διπλή προστασία in situ και exsitu
Πρόβλεψη exsitu δράσεων στα προγράμματα διατήρησης των ενώσεων εκτροφέων, στο πλαίσιο λειτουργίας της ΤΖΓΥ.
Εκτροφές exsitu in vivo διατήρησης, ενταγμένες στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης με δημόσια επίβλεψη και σταθερή χρηματοδότηση.
Ανάπτυξη πρωτοκόλλων συλλογής, αποθήκευσης και ανασύστασης γενετικού υλικού για τις περισσότερο απειλούμενες φυλές.
Ads
