Μαρία Ζαχαρή: «Το ελληνικό τσάι του βουνού»

Στο ταπεινό και αρωματικό βότανο, το τσάι του βουνού, το οποίο έχει μεγαλώσει γενιές και γενιές ανθρώπων, αλλά ταυτόχρονα χρησιμοποιείται ως καταπραϋντικό και φάρμακο με τις πολύτιμες ιδιότητες του, αναφέρεται η συντοπίτισσα εκπαιδευτικός κα Μαρία Ζαχαρή. Παράλληλα η ίδια μέσω του άρθρου της φέρει στην μνήμη εικόνες του παρελθόντος από την δική της ζωή και της οικογένειας της, θυμίζοντας στους παλιότερους δικές τους προσωπικές στιγμές.

Αναλυτικά το άρθρο έχει ως εξής:

«Θα ξεκινήσω γράφοντας μια μικρή αλληγορική ιστορία όπου αναφέρεται και το γνωστό μας, ταπεινό αλλά εύγεστο και αρωματικό τσάι του βουνού.

Κάποτε παραπονιόταν ένας άνθρωπος πως είχε βάσανα πολλά. Τον κάλεσε, λοιπόν, στο σπίτι της κάποια σοφή γερόντισσα, έβαλε ένα τσουκάλι με νερό να βράσει κι έριξε μέσα ένα καρότο κι ένα αυγό. Όταν έβρασαν καλά, έφτιαξε λίγο τσάι του βουνού και ρώτησε τον άνθρωπο:

  • Τι βλέπεις;
  • Ένα καρότο που έχει μαλακώσει από το βράσιμο κι ένα σφιχτό αυγό, της είπε εκείνος.
  • Και τι μυρίζει; Ρώτησε η γερόντισσα.
  • Μοσχοβολάει τσάι του βουνού! Της απαντάει.
  • Έ, λοιπόν, οι λύπες και οι στενοχώριες μοιάζουνε με νερό που βράζει, λέει η γερόντισσα.
  • Υπάρχουν άνθρωποι που νιώθουν δυνατοί, μα σαν τους βρουν αναποδιές, θαρρείς και πέφτουν στο βραστό νερό σαν το καρότο, που μαλακώνει και διόλου δύναμη δεν έχει πια. Άλλοι πάλι μοιάζουνε με το αυγό. Μέσα τους είναι αδύναμοι και μόνο ένα τσόφλι έχουν απ’ έξω να τους προστατεύει. Όταν έρθουν δύσκολοι καιροί, θαρρείς και πέφτουν στο βραστό νερό σαν το αυγό και, σαν αυτό, γίνονται κι από μέσα τους σκληροί. Μα είναι κι άλλοι που θυμίζουν το τσάι. Όταν τους βρίσκουν βάσανα, είναι κι εκείνοι σαν να πέφτουν σε βραστό νερό, μα ούτε σκληραίνουν, ούτε μαλακώνουν. Μεταλλάσσουν μόνο το νερό σε τσάι του βουνού που ευωδιάζει. Κι ευφραίνονται με τη μοσχοβολιά του όσοι βρίσκονται κοντά. Που σημαίνει ότι, τις λύπες και τις στενοχώριες, τις κάνουν γνώση, καλοσύνη και χαρά. Πήγαινε στο καλό λοιπόν……..του λέει η γερόντισσα………… και φρόντισε να είσαι σαν το τσάι.

Το ταπεινό και μοσχοβολιστό αυτό βότανο της ελληνικής υπαίθρου, στο οποίο αναφέρεται η προηγούμενη ιστορία, μου φέρνει μνήμες από την παιδική μου ηλικία. Η μητέρα μου μας το έφτιαχνε τις Τετάρτες και τις Παρασκευές για πρωινό, όπως και στις περιόδους της νηστείας αντί για γάλα. Όμως, κυρίως το πίναμε ως φάρμακο και καταπραϋντικό, στις περιπτώσεις που ήμασταν κρυολογημένοι και είχαμε προβλήματα με το λαιμό μας.

Δεν το πίναμε ποτέ όμως, ως ρόφημα απόλαυσης, σερβιρισμένο το απόγευμα με κέικ ή μπισκότα όπως το κλασικό τσάι ή ο καφές. Πράγματι, αν και είναι γνωστό εδώ και αιώνες ως αφέψημα, δεν ήταν ποτέ στη μόδα, δεν μπήκε στα αγγλικά σαλόνια και δεν σερβιρίστηκε ως κέρασμα. Παραδοσιακά στην Ελλάδα το προτιμούσαν κυρίως οι γιαγιάδες και οι παππούδες μας ως βότανο, γιατί ανακουφίζει από το βήχα και βοηθά στην αναπνευστική λειτουργία. Επίσης για την καταπολέμηση της δυσπεψίας και των γαστρεντερικών διαταραχών, αλλά και της οστεοπόρωσης, ενώ θεωρείται και αντισπασμωδικό, αναλγητικό και επουλωτικό. Τα τελευταία όμως χρόνια αυτό αποδεικνύεται και επιστημονικά, μπαίνει στα εργαστήρια και γίνεται αντικείμενο μελέτης των επιστημόνων, κερδίζοντας το ενδιαφέρον τους αλλά και το δικό μας, χάρη στις μοναδικές ευεργετικές του ιδιότητες.

Για την ιστορία
Το «τσάι του βουνού» προέρχεται από το φυτό σιδερίτης του Διοσκουρίδη, το οποίο λέγεται ότι πήρε το όνομά του από την ελληνική λέξη «σίδηρος» χάρη στην επουλωτική δράση του φυτού έναντι πληγών που προκαλούνταν από σιδερένια όπλα. Στην ενετοκρατούμενη Κρήτη το θεωρούσαν πανάκεια για τα κρυολογήματα και τις παθήσεις του αναπνευστικού.

Τα είδη του
Οι διάφορες ποικιλίες του απαντούν σε ορεινές και πετρώδεις περιοχές κυρίως και όλες αναδίδουν μια υπέροχη αρωματική μυρωδιά. Το μεγαλύτερο μέρος των φυτών που καταναλώνονται προέρχεται από αυτοφυείς πληθυσμούς που κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Η Ελλάδα και η Ισπανία είναι οι χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση τσαγιού του βουνού. Στα βουνά της Ελλάδας αυτοφύονται περίπου 17 είδη, τα πιο γνωστά από τα οποία είναι τα εξής: 1) τσάι βλάχικο-Άγιο Όρος, 2) τσάι του Ταΰγετου, 3) τσάι του Ολύμπου, 4) τσάι του Παρνασσού, 5) τσάι της Κρήτης και 6) τσάι της Εύβοιας.

Τι έδειξαν οι αναλύσεις
Ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός εργαστηριακών μελετών προσδιορίζει τα συστατικά του και εστιάζει στην επίδραση που αυτά μπορεί να έχουν στον ανθρώπινο οργανισμό. Πιο συγκεκριμένα:

· Μελέτες μιας ερευνητικής ομάδας από τα Πανεπιστήμια Πατρών και Ιωαννίνων που εξέτασε τη σύσταση του αφεψήματος από τσάι του βουνού, έδειξαν ότι είναι πλούσιο σε φλαβονοειδή γι αυτό έχει αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές δράσεις. Επιπλέον, φάνηκε ότι καταπολεμά και το άγχος. Έχει, δηλαδή χαλαρωτική και αγχολυτική δράση. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν περιέχει καφεΐνη, κι έτσι, μπορεί να καταναλωθεί σε αρκετή ποσότητα άφοβα. Εφόσον δεν εμφανίζει διεγερτική δράση, μπορεί να καταναλώνεται σε λογική ποσότητα και από τα παιδιά.

Το αιθέριο έλαιο του τσαγιού του βουνού είναι ιδιαίτερα δραστικό αντιμικροβιακό έναντι συγκεκριμένων μικροβίων, ανάλογη των αντιβιοτικών αμπικιλλίνη και αμικασίνη. Χρησιμοποιείται επίσης ως καλλυντικό στο δέρμα και τα μαλλιά για την καταπολέμηση των ελευθέρων ριζών.
Σύμφωνα με μία μελέτη του Πανεπιστημίου Αθηνών, τα εκχυλίσματα των διαφόρων ειδών τσαγιού του βουνού, μπορούν να συνεισφέρουν στην πρόληψη της οστεοπόρωσης, καθώς προστατεύουν έναντι της απώλειας της οστικής πυκνότητας και ενισχύουν τη μηχανική αντοχή των οστών.
Γερμανοί επιστήμονες έβαλαν στο μικροσκόπιο το ελληνικό τσάι του βουνού, και ανακάλυψαν τις θαυματουργές του ιδιότητες και τη συμβολή του στη μάχη για την καταπολέμηση της νόσου Αλτσχάιμερ. Μια τέτοια εκτεταμένη έρευνα που προκάλεσε αίσθηση και έφερε ελπίδα και χαμόγελα, πραγματοποιήθηκε από τον Καθηγητή Νευρολογίας J. Pahnke του Πανεπιστημίου του Μαγδεμβούργου και την 20μελή ομάδα του. Πειραματίστηκαν για επτά χρόνια με 150 φυτά και βότανα από όλο τον κόσμο, αναλύοντας και μελετώντας την επίδρασή τους σε πειραματόζωα. Το 2010, έμαθαν για τις ιδιότητες του ελληνικού τσαγιού, και συγκεκριμένα το είδος «τσάι του Ολύμπου», το προμηθεύτηκαν και τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Παρατήρησαν, λοιπόν, πως τα ποντίκια που πήραν εκχύλισμα τσαγιού του Ολύμπου, σε αντίθεση με αυτά που δεν πήραν (ή που πήραν άλλο βότανο), παρουσίασαν σημαντική μείωση μιας πρωτεΐνης, η συσσώρευση της οποίας θεωρείται ένοχη για Αλτσχάιμερ. Ο 38χρονος καθηγητής, που κουράρει 1.500 ασθενείς από όλο τον κόσμο ετησίως, αφού δοκίμασε τις ιδιότητες του τσαγιού του βουνού και στους ανθρώπους, είπε:

“Η καθημερινή κατανάλωση τσαγιού του βουνού για έξι μήνες συμβάλλει σε υποχώρηση των συμπτωμάτων στα επίπεδα που ήταν εννέα μήνες πριν και κατόπιν σταθεροποιεί την κατάσταση του ασθενούς”.

Μάλιστα προτείνει την κατανάλωση μεγάλης ποσότητας κρύου ή ζεστού τσαγιού κάθε μέρα.

Επόμενος στόχος της ερευνητικής ομάδας είναι η παρασκευή ενός φαρμακευτικού σκευάσματος από ελληνικό τσάι του βουνού. Ωστόσο, ο καθηγητής σημείωσε ότι έχουν ξεκινήσει την καλλιέργειά του σε περιοχές της Βουλγαρίας που συγγενεύουν κλιματολογικά και εδαφολογικά με τα βουνά της Ελλάδας και αυτό γιατί η κατακόρυφη αύξηση των παραγγελιών από τη Γερμανία οδήγησε σε αύξηση της τιμής έως και 600% από τους Έλληνες παραγωγούς, με αποτέλεσμα η προμήθειά του να γίνει ασύμφορη.

Η μεγάλη ζήτηση του φυτού τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργήσει έντονη απειλή για την εξαφάνισή του. Γι’ αυτόν το λόγο είναι ιδιαίτερα σημαντικές οι προσπάθειες προώθησης των καλλιεργειών, προκειμένου να υπάρξει προστασία των αυτοφυών ειδών.

Επίλογος

Απολαύστε «το δικό μας», τσάι του Ολύμπου στο φλιτζάνι σας. Είναι εύγευστο και αρωματικό και μπορείτε να το καταναλώσετε ως ρόφημα, κυρίως ζεστό, με μέλι και χυμό λεμονιού ή σκέτο. Μπορείτε να προσθέσετε τίλιο, λίγο κουρκουμά, μερικά φρέσκα φύλλα μέντας, ή 2-3 στήμονες κρόκου (για τόνωση, με το ξεκίνημα της ημέρας). Κατά τους Αγιορείτες μοναχούς προσθέστε ακόμη έναν κόκκο μαύρο πιπέρι κι ένα αποξηραμένο γαρύφαλλο. Τα αρώματα που αναδεικνύονται είναι υπέροχα. Πιείτε τουλάχιστον τρία φλιτζάνια ζεστού τσαγιού την ημέρα, καθ’ ότι προστατεύει και από τον κορωνοιό -19. Ο ιός πεθαίνει στους 26-270C και εγκαθίσταται πρώτα στο λαιμό για 3-4 ημέρες. Έτσι, αν αυτός βρίσκεται στο φάρυγγα, τον προωθεί στο στομάχι και όχι στην αναπνευστική οδό. Αφού δεν περιέχει καφεΐνη, εκτός από την υπέροχη γεύση του, θα σας χαρίσει και έναν υπέροχο και ήρεμο ύπνο, αν το πιείτε το βράδυ, λίγο πριν κοιμηθείτε.»

ΠΗΓΕΣ

Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, Λ. (2012). Στη σκιά της πράσινης βασίλισσας. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.

Βασιλοπούλου, Φ. (2012). Τσάι του βουνού. Στο: https://www.vita.gr/2012/10/01/body-mind/sto-enallaktiko-mikroskopio-to-tsai-toy-boynoy

Τσάι του βουνού: Οι θαυμάσιες ιδιότητες του ελληνικού βοτάνου

Μαρία Ζαχαρή, καθηγήτρια Βιολογίας, MSc στις «Επιστήμες της αγωγής»

E-mail: mzachari1@gmail.com