Η Κρήνη Τρικάλων στις απογραφές των Οθωμανών τα έτη 1454/1455 και 1485
Ιστορικά στοιχεία για την κοινότητα της Κρήνης την περίοδο της Τουρκοκρατίας παρουσιάζει μέσω της έρευνας που δημοσιεύεται στον 81ο Τόμο του Θεσσαλικού Ημερολογίου, ο Θεόδωρος Λακιάρας
Πολύτιμα ιστορικά στοιχεία για την κοινότητα της Κρήνης την περίοδο της Τουρκοκρατίας παρουσιάζει μέσω της έρευνας που δημοσιεύεται στον 81ο Τόμο του Θεσσαλικού Ημερολογίου, ο Θεόδωρος Λακιάρας.
Στις σελίδες 66-70 του 81ου Τόμου του Θεσσαλικού Ημερολογίου, ο αναγνώστης θα ενημερωθεί για τις απογραφές των Οθωμανών τα έτη 1454-1455 και 1485, όπως και για στοιχεία που συνδέονται με την ζωή των κατοίκων.
Αναλυτικά στο κείμενο παρουσιάζονται:
«Η Κρήνη, πρώην Βοστίδι,*1 είναι ένας πεδινός οικισμός (υψ. 110 μ.) στα ανατολικά των Τρικάλων, σε απόσταση 5 χλμ. από το 25ο χιλιόμετρο της εθνικής οδού Τρικάλων-Λάρισας. Συνορεύει ανατολικά με το Γριζάνο, δυτικά με την Οιχαλία, νότια με τον Κλοκοτό, νοτιοανατολικά με την Παναγίτσα και τη Φαρκαδόνα και βορειοανατολικά με το Αχλαδοχώρι. Η κτηματική περιοχή του έχει έκταση 18.000 στρέμματα.
Ο χρόνος ίδρυσης του οικισμού δεν είναι γνωστός. Γνωρίζουμε όμως ότι ο βυζαντινός ναός του Αγίου Νικολάου, στις βορειοανατολικές παρυφές του οικισμού, στην πλαγιά ενός λόφου, είναι κτίσμα του 13ου αι.*2 Ίσως ο ναός αυτός ήταν ο ενοριακός του οικισμού, ο οποίος όμως δεν αναφέρεται στα γνωστά έγγραφα της βυζαντινής εποχής.
Η πρώτη γραπτή μαρτυρία του οικισμού ανάγεται στο 1454/1455, στο έτος διενέργειας της πρώτης σωζόμενης απογραφής των Οθωμανών του σαντζακίουτων Τρικάλων.*3
Στο κατάστιχό της, όταν ο οικισμός ήταν νέος, ο απογραφέας σημείωνε ότι δεν αναφερόταν στην προηγούμενη απογραφή. Επειδή για το Βοστίδι δεν υπάρχει η σχετική σημείωση αντιλαμβανόμαστε ότι αναφερόταν και στην απογραφή του 1440, ότι δηλαδή προϋπήρχε της οριστικής κατάληψης της Θεσσαλίας από τους Οθωμανούς το 1423.
1) ΤΟ ΒΟΣΤΙΔΙ ΤΟ 1454/1455
Το 1454/1455 το Βοστίδι ήταν τιμάριο του Γιουσούφκαι του Ινέ μπέη, γιου του Σιρμέρντ που ήταν δούλος του σουλτάνου. Εδώ ζούσαν 85 πλήρεις οικογένειες και 14 χηρών γυναικών. Υπολογίζοντας 5μελείς τις πλήρεις οικογένειες και 4μελείς των χηρών, το 1454/1455 ζούσαν στον οικισμό γύρω στα 480 άτομα. Καλλιεργούσαν σιτηρά, λινάρι και αμπέλια, είχαν μελίσσια, 159 πρόβατα και αρκετούς οικόσιτους χοίρους. Το καλοκαίρι του 1455 ο τιμαριούχος τους είσπραξε από αυτούς, ως πρόσοδο, τα εξής ποσά:*4
Από το σιτάρι 129 κοιλά*5 των Τρικάλων Χ 8 1.032 άσπρα, από το κριθάρι 59 κοιλά Χ 5 295, από το λινάρι 605, από τον σπόρο του λιναριού 30, από τη δεκάτη των κυψελών 20, από τον φόρο των προβάτων [1 άσπρο για 3 ζώα] 53 άσπρα, από τη δεκάτη των αμπελιών και τον φόρο του κρασιού 980, από τον φόρο των χοίρων*6 130, από τον φόρο των γάμων και των εγκλημάτων 60, από τη σπέντζα*7 2.209.
Η γεωργική παραγωγή το καλοκαίρι του 1455 υπήρξε αξιόλογη. Οι γεωργοί εισόδεψαν 129 κοιλά σιτάρι (6.619 σημερινά κιλά) και 59 κοιλά κριθάρι (3.037 κιλά). Σημαντική είναι η έκταση των καλλιεργούμενων αμπελιών, όπως δείχνει ο φόρος της δεκάτης (980 άσπρα) και του λιναριού, για το οποίο οι τιμαριούχοι είσπραξαν 605 άσπρα και επιπλέον άλλα 30 από τον φόρο του σπόρου.
ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΑ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΝΗΣ ΤΟ 1454/1455
Παρατηρώντας τα ονοματεπώνυμα των οικογενειαρχών της Κρήνης το 1454/1455 διαπιστώνουμε τα εξής:
α) Υπήρχαν 4 πολυμελείς οικογένειες: 7 Βλάχος, 7 Καίσαρης, 7 Καλός και 6 Ρωμιός, β) 6 οικογενειάρχες φέρουν μητρωνύμιο: Αρχόντως (3), Γιάννως, Κυράς και Παπαδιάς. γ) 3 οικογενειάρχες φέρουν επαγγελματικό επώνυμο: Μαγκίπας (ψωμάς), σαπουνάς και σελάς. δ) 2 οικογενειάρχες φέρουν το επώνυμο Σλάβος, αλλά έχουν ελληνικό βαφτιστικό όνομα. ε) Δύο οικογενειάρχες είχαν μετοικήσει από κάποιον απροσδιόριστο οικισμό και προσδιορίζονται ως Ξένοι. στ) 2 οικογενειάρχες φέρουν σλαβικής προέλευσης επώνυμο: Βλάντος, Ράικος και Στάνος < Στανήμερος, τα οποία αναφέρονται και ως βαφτιστικά στις προθέσεις των θεσσαλικών μονών.*8 Τέλος ήρθε εδώ ένας από την Κάρυστο.
Αρχόντως Δήμος, Αρχόντως Θόδωρος, Αρχόντως Μένος, Βλάντος*9 Μίχος, Βλάχος Γιάννης, Βλάχος Γιάννης, Βλάχος Γιώργης, Βλάχος Δήμος, Βλάχος Θόδωρος, Βλάχος Μιχάλης, Βλάχος Στέφανος, Γιάννη Μαρία χήρα, Γιάννως Στέφανος, Δεφροκανίνα (;), Σταματίνα χήρα, Διντζιράνης Γιάννης, Δράγανος Δήμος, Εξουργός Δημήτρη, Ευλόγιος παπάς, Θόδωρου Κούγιος, Θωμά Ελένη χήρα, Θωμά Νικόλας, Καβαλαρόπουλος Δημήτρης, Καβαλαρόπουλος Θόδωρος, Καβαλαρόπουλος Στέφανος, Καίσαρη Γιάννης, Καίσαρη Γιώργης, Καίσαρη Θοδώρα χήρα, Καίσαρη Νικόλας, Καίσαρη Νικόλας, Καίσαρη Σταμάτης, Καίσαρη Σταμάτης, Καλός Γιάννης, Καλός Γιώργης, Καλός Θόδωρος, Καλός Μιχάλης, Καλός Στέφανος, Καλού Μαρία χήρα, Καλού Μαρία χήρα, Καρυστινός Μιχάλης, Κούγιας Δημήτρης, Κούγιας Θόδωρος, Κουρτοπουλίνα Καλή χήρα, Κουρτόπουλος Μίχος, Κουρτόπουλος Νικόλας, Κουρτόπουλος Σταμάτης, Κυράς Κυριάκος, Κυριάκου Αλέξης, Κυριάκου Θόδωρος, Κυριόπουλος Γιώργης, Κωστίτση Γιάννης, Κωστίτση Γιώργης, Κωστίτση Ζωή χήρα, Κωστίτση Μιχάλης, Λάζαρου Δημήτρης, Λάζαρου Γιάννης, Λία Μίχος, Μαγκίπας Μανόλης, Μανόλη Θεοδώρα χήρα, Μοσχονάς Δημήτρης, Μπάγιος από το Γαρδίκι, Μποζίκινα Ζωή χήρα, Νέγρος Γιώργης, Νέγρος παπάς, Νικηφόρου Νίκος, Νικηφόρου Σταμάτης, Ξένος Γιάννης, Ξένος Γιάννης, Παπαδιάς Στέφανος, Πασχάλη Παύλος, Παύλου Σταμάτης, Πλουμή Καλή χήρα, Ράικος Νίκος, Ράικος Νικόλας, Ρωμιός Δημήτρης, Ρωμιός Δήμος, Ρωμιός Θόδωρος, Ρωμιός Σταμάτης, Ρωμιός Σταμάτης, Ρωμιού κυρά Άννα χήρα, Σαπουνάς Μανόλης, Σαπουνάς Νικόλας, Σελάς Γιάννης, Σελάς Δημήτρης, Σελάς Στέφανος, Σλάβος Γιάννος, Σλάβος Νικόλας, Στάνος Θόδωρος, Στέφανου Θόδωρος, Στέφανου Μανόλης, Στέφανου Μίχου, Συργιάνη Έλενα χήρα, Συργιάνης Στέφανος, Τοβ Θεοδώρα χήρα, Χαλόπουλος Δήμος, Χολοβίτσας Γιώργης, Χριστοδούλου Νικόλας, Χρυσοβέργη Γιάννης, Χρυσοβέργη Δημήτρης.
2) ΤΟ ΒΟΣΤΙΔΙ ΤΟ 1485
Η απογραφή του 1485 είναι συνοπτική και γι’ αυτό οι πληροφορίες της είναι λίγες.
Το χωριό ήταν τιμάριο του Μουσταφά Χαμζάκαι του Ισκεντέρ, οι οποίοι το νέμονταν από κοινού. Για την παραχώρηση του τιμαρίου είχαν την υποχρέωση να εκστρατεύουν συνεταιρικά, όταν το απαιτούσαν οι περιστάσεις. Στον οικισμό κατοικούσαν 77 πλήρεις οικογένειες, 17 χηρών γυναικών και 24 ενήλικοι άγαμοι(μεγαλύτεροι των 14 ετών), δηλαδή γύρω στα 480 άτομα, όσα και το 1454/1455 . Οι δύο τιμαριούχοι έλαβαν, ως πρόσοδο, από τους καλλιεργητές 10.664 άσπρα, 314 άσπρα λιγότερα από
όσα είχαν προϋπολογίσει οι τιμαριούχοι (10.978).*10
1. Το τοπωνύμιο Βοστίδι είναι ελληνικό παράγωγο από το σλαβικό voskb (κηρήθρα) και
ίσως σημαίνει τόπος με κηρήθρες, μελισσότοπος. Βλ. Χαράλαμπος Π. Συμεωνίδης, Ετυμολογικό Λεξικό των Νεοελληνικών Οικονυμίων, Λευκωσία-Θεσσαλονίκη 2010, τ. Α, σ. 372.
2. Νίκος Νικονάνος, Βυζαντινοί ναοί της Θεσσαλίας, από τον 10ο αιώνα ως την κατάκτηση της περιοχής από τους Τούρκους το 1393. Συμβολή στη βυζαντινή αρχιτεκτονική, Αθήνα 1979, 75-81.
3. Melek Delilbasi – Muzaffer Arikan, Hicri 859 tarihli. Suret-i defter-i sancak-i Turhala,
Ankara 2001, Ι, 117. [φ. 188α-188β].
4. Melek Delilbasi – Muzaffer Arikan, ό. π., σ. 117.
5. Το κοιλό των Τρικάλων, τους 15ο και 16ο αιώνες, ζύγιζε 51,312 σημερινά κιλά.
6. Για κάθε οικόσιτο χοίρο ο φόρος ήταν 1 άσπρο και για κάθε 2 ελεύθερης βοσκής 1 άσπρο.
7. Σπέντζα· φόρος τον οποίο πλήρωναν μόνο οι χριστιανοί.
8. Κώστας Σπανός, Λεξικό των Θεσσαλικών Βαφτιστικών Ονομάτων (15ος-19ος αι.), Λά-
ρισα 2018, 73 (Βλάντος, Βλάντω), 188 (Ράικος), 204 (Στανήμερος, Στάνος, Στανημέρω, Στάνω).
9. Βλάντος < Vladimir.
10. Γιώργος Σαλακίδης – Ιωάννης Θεοχαρίδης, Η Κεντρική Ελλάδα τον 15ο αιώνα. Το ανέκ-
δοτο οθωμανικό κατάστιχο του 1485, Θεσσαλονίκη 2014, 147.
Φωτογραφία άρθρου: wikiwand.com, Οθωμανική_Αυτοκρατορία
Η ΚΡΗΝΗ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1455-1485. ΔΗΜΟΣΊΕΥΜΑ ΣΤΟΝ 81ο ΤΟΜΟ ΤΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΚΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ
Ads
