Γεώργιος Τερτσέτης: Ο δικαστής που αρνήθηκε να καταδικάσει σε θάνατο τον Κολοκοτρώνη
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο θρυλικός Γέρος του Μοριά, που είχε αφιερώσει τη ζωή του στον αγώνα για την ελευθερία της Ελλάδας, βρέθηκε μετά την Επανάσταση κατηγορούμενος για εσχάτη προδοσία. Ο άνθρωπος που είχε πολεμήσει για να αποκτήσει η πατρίδα του την ανεξαρτησία της, κινδύνευε τώρα να χάσει τη ζωή του από την ίδια την ελληνική Δικαιοσύνη. Στο Ναύπλιο, το 1834, εκτυλίχθηκε μία από τις πιο δραματικές και σκοτεινές υποθέσεις των πρώτων χρόνων του ελληνικού κράτους, με τον Κολοκοτρώνη και τον Δημήτριο Πλαπούτα να βρίσκονται αντιμέτωποι με τη θανατική καταδίκη.
Ανάμεσα στους δικαστές που κλήθηκαν να αποφασίσουν για την τύχη τους, βρέθηκε ένας άνθρωπος που αρνήθηκε να υποκύψει στις πιέσεις της Αντιβασιλείας. Ήταν ο Γεώργιος Τερτσέτης, ο οποίος, μαζί με τον πρόεδρο του δικαστηρίου Αναστάσιο Πολυζωίδη, αρνήθηκε να υπογράψει τη θανατική καταδίκη των δύο αγωνιστών.
Για τη στάση του αυτή διώχθηκε, τέθηκε σε αργία, δικάστηκε και απομακρύνθηκε από το δικαστικό σώμα. Δεν ανακάλεσε, όμως, την απόφασή του. Προτίμησε να υποστεί τις συνέπειες παρά να προδώσει τη συνείδησή του.
Σαν σήμερα, στις 4 Νοεμβρίου 1800, γεννήθηκε στη Ζάκυνθο ο Γεώργιος Τερτσέτης, ποιητής, συγγραφέας, ιστορικός και δικαστικός, που έμεινε στην Ιστορία όχι μόνο για το πνευματικό του έργο, αλλά και για τη θαρραλέα στάση του σε μία από τις σημαντικότερες δικαστικές υποθέσεις της νεότερης Ελλάδας.
Η καταγωγή, τα παιδικά χρόνια και οι σπουδές
Ο Γεώργιος Τερτσέτης καταγόταν από γαλλική οικογένεια, η οποία είχε μεταναστεύσει στη Ζάκυνθο τον 17ο αιώνα. Ήταν γιος του Ναθαναήλ Τερτσέτη και της Αικατερίνης Στρούζα.
Από μικρό παιδί γνώρισε τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, όταν εκείνος βρισκόταν στη Ζάκυνθο, και συνδέθηκε φιλικά με τους γιους του, Γενναίο και Πάνο, με τους οποίους υπήρξε συμμαθητής. Η γνωριμία αυτή έμελλε να αποκτήσει ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς χρόνια αργότερα ο Τερτσέτης θα υπερασπιζόταν, από τη θέση του δικαστή, τον ίδιο τον αρχιστράτηγο της Επανάστασης.
Μετά την ολοκλήρωση των εγκύκλιων σπουδών του στη γενέτειρά του, ταξίδεψε στην Ιταλία, όπου σπούδασε νομικά, αποκτώντας δίπλωμα Δημοσίου Δικαίου, καθώς και φιλολογία. Οι σπουδές του πραγματοποιήθηκαν στη Βονωνία (Μπολόνια) και στην Παταβία (Πάντοβα).
Όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, συνδέθηκε με τον πνευματικό κύκλο του Διονυσίου Σολωμού, ο οποίος επηρέασε σημαντικά τη σκέψη και το έργο του. Υπήρξε σύγχρονος του εθνικού μας ποιητή και συγκαταλέγεται στις σημαντικές προσωπικότητες της Επτανησιακής Σχολής.
Η επαναστατική δράση και η συμμετοχή στον αγώνα
Ο Τερτσέτης μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και αγωνίστηκε με θάρρος για την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Παρά την εύθραυστη σωματική του κατάσταση, συμμετείχε στον αγώνα, όμως οι κακουχίες επιβάρυναν την υγεία του. Αρρώστησε και χρειάστηκε να μεταφερθεί αρχικά στον Κάλαμο και στη συνέχεια στη Ζάκυνθο.
Το 1828 επέστρεψε στην επαναστατημένη Ελλάδα και υπηρέτησε στη Ρούμελη ως γραμματικός του αρχιστράτηγου Ριχάρδου Τσωρτς.
Ο πολιτικός και συγγραφέας Νικόλαος Δραγούμης (1809-1879), στα απομνημονεύματά του, περιγράφει χαρακτηριστικά την εμφάνιση και τον τρόπο ζωής του Τερτσέτη στο στρατόπεδο:
«Μεταμορφωθείς εν τω στρατοπέδω εφόρει φουστανέλλαν και, την κεφαλήν έχων εξυρισμένην καθ’ ολοκληρίαν, εφαίνετο αληθής ασκητής, καθ’ όσον και έτρωγε και κατεκλίνετο ως τοιούτος χάριν, ως μοι είπε, σκληραγωγίας».
Η περιγραφή αυτή αποτυπώνει την προσπάθειά του να μοιραστεί τις δυσκολίες της στρατιωτικής ζωής και να υποβάλει τον εαυτό του σε σκληραγωγία.
Από το 1830 έως το 1833 δίδαξε Ιστορία στο Κεντρικό Σχολείο της Αίγινας και στο Πολεμικό Σχολείο του Ναυπλίου. Το 1833 διορίστηκε δικαστής και υπηρέτησε αρχικά στην Τρίπολη και στη συνέχεια στο Ναύπλιο.
Η ιστορική δίκη του Κολοκοτρώνη και του Πλαπούτα
Το 1834 ο Γεώργιος Τερτσέτης βρέθηκε μπροστά στην πιο κρίσιμη δοκιμασία της ζωής του.
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Πλαπούτας κατηγορήθηκαν για εσχάτη προδοσία και οδηγήθηκαν σε δίκη στο Ναύπλιο, η οποία διήρκεσε από τις 30 Απριλίου έως τις 26 Μαΐου 1834.
Η υπόθεση είχε ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα και οι πιέσεις της Αντιβασιλείας για την καταδίκη των δύο αγωνιστών ήταν έντονες. Η θανατική ποινή βρισκόταν στο επίκεντρο της δικαστικής διαδικασίας.
Ο Τερτσέτης, μαζί με τον πρόεδρο του δικαστηρίου Αναστάσιο Πολυζωίδη, μειοψήφησε απέναντι στην επιβολή της θανατικής ποινής και αρνήθηκε να υπογράψει την απόφαση. Η στάση των δύο δικαστών συνέβαλε στην αποτροπή της εκτέλεσης του Κολοκοτρώνη και του Πλαπούτα.
Η άρνησή τους, ωστόσο, είχε σοβαρές συνέπειες. Ο Τερτσέτης τέθηκε σε εξάμηνη αργία και βρέθηκε κατηγορούμενος μαζί με τον Πολυζωίδη στη λεγόμενη «Δίκη των Δικαστών», που πραγματοποιήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 1834. Και οι δύο τελικά αθωώθηκαν.
Αποκαρδιωμένος από όσα είχαν συμβεί, ο Τερτσέτης παραιτήθηκε από το δικαστικό σώμα. Κατέφυγε αρχικά στη Ζάκυνθο και στη συνέχεια στο εξωτερικό, όπου έζησε από το 1836 έως το 1844.
Η ιστορική απολογία του για τη Δικαιοσύνη
Κατά τη διάρκεια της δίκης του, ο Τερτσέτης υπερασπίστηκε με ιδιαίτερη δύναμη το δικαίωμα του δικαστή να αποφασίζει ελεύθερα, σύμφωνα με τη συνείδηση και τον νόμο, χωρίς να υποτάσσεται σε πολιτικές εντολές.
Στην απολογία του διατύπωσε λόγια που αποτελούν μέχρι σήμερα μια σπουδαία παρακαταθήκη για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης:
«…Αν ο επίτροπος μας φοβερίζει με φυλακισμόν, το αίτιον είναι η σφοδρή μας λατρεία προς την δικαιοσύνην, εις καιρούς τους οποίους κάλλιστα γνωρίζετε. Και η δικαιοσύνη δεν είναι προνόμιον, είναι ιδιοκτησία της ανθρωπότητος και αρμόζει λοιπόν να αναφέρωμεν ημείς σήμερον, ως εις βοήθειαν μας, το όνομα του ανθρώπινου γένους, αφού δια αυτό αγωνίσθημεν…»
Ο εισαγγελέας της υπόθεσης ήταν ο Μάσσον, ο οποίος είχε ασκήσει πιέσεις στους δικαστές προκειμένου να υπογράψουν την άδικη, όπως την έκριναν, καταδίκη του Κολοκοτρώνη και του Πλαπούτα.
Ο Τερτσέτης δεν δίστασε να του απευθυνθεί με λόγια γεμάτα αγανάκτηση, υπενθυμίζοντας την προσφορά των δύο αγωνιστών στην πατρίδα και το χρέος της Δικαιοσύνης απέναντί τους:
«…Πώς θα ημερώσεις την κατάρα που θα ξεφωνίσουν οι δύο στρατιώτες της Επαναστάσεως, γονατίζοντας να βάλουν το κεφάλι τους εις τον χαλκά της Γιλοτίνας; 49 χρόνους ο γεροντότερος των δύο με τουφέκι ακοίμητο επολεμούσε τους εχθρούς, και βασαν τον πολιτισμόν και τους νόμους εις την Ελλάδα, και ο νόμος που φανερά φανερά τους βοηθούσε, δεν προσαρμόσθηκε εις βοήθειαν τους; Ποιος είσαι εσύ που με το πρόσχημα της παιδείας έλαβες από την Βασιλεία επάγγελμα τόσον επικίνδυνο διά την τιμή και ζωή των υπηκόων; Ποιός είσαι εσύ, που παίζεις με ημάς εις την γην της γεννήσεως μας;»
Τα λόγια αυτά αποτυπώνουν την αγωνία του για την τύχη των δύο αγωνιστών, αλλά και την αντίληψή του για τον ρόλο του δικαστή. Για τον Τερτσέτη, η Δικαιοσύνη δεν μπορούσε να αποτελεί όργανο της πολιτικής εξουσίας, ούτε να παραβιάζει τις αρχές της για χάρη οποιασδήποτε σκοπιμότητας.
Γεώργιος Τερτσέτης
Το λογοτεχνικό και ιστορικό του έργο
Το έργο του Γεωργίου Τερτσέτη είναι κυρίως λογοτεχνικό και ιστορικό. Υπήρξε ποιητής, πεζογράφος, ιστορικός και μελετητής της ελληνικής γλώσσας και παράδοσης.
Το λογοτεχνικό του έργο περιλαμβάνει ποιήματα και διηγήματα. Τα ποιήματά του αναφέρονται τόσο σε θέματα της κλασικής αρχαιότητας όσο και στον νεότερο Ελληνισμό. Στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στην τεχνοτροπία του δημοτικού τραγουδιού, το οποίο ο ίδιος μελέτησε, κατέγραψε και ανέδειξε.
Ανήκε στην ομάδα των Επτανησίων λογοτεχνών, με πρωτεργάτη τον Διονύσιο Σολωμό, οι οποίοι χρησιμοποίησαν τη δημοτική γλώσσα στην ποίησή τους, συμβάλλοντας στην ανανέωση της νεοελληνικής λογοτεχνίας.
Το ιστορικό του έργο περιλαμβάνει πανηγυρικούς λόγους, στους οποίους διασώζονται πολλές αυθεντικές πληροφορίες, ιστορικές πραγματείες και βιογραφίες αγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Νικηταράς.
Η σημαντικότερη ίσως προσφορά του στην ιστορική μνήμη του Ελληνισμού ήταν η καταγραφή και επιμέλεια των απομνημονευμάτων του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.
Ο ίδιος ο Γέρος του Μοριά τού υπαγόρευσε τις αναμνήσεις του και ο Τερτσέτης ανέλαβε να τις καταγράψει και να τις επιμεληθεί, δίνοντάς τους τον τίτλο:
«Ο Γέρων Κολοκοτρώνης. Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής 1770-1836».
Το έργο εκδόθηκε το 1859 και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρωτογενείς μαρτυρίες για την Ελληνική Επανάσταση, καθώς διασώζει τις αναμνήσεις και την προσωπική αφήγηση ενός από τους πρωταγωνιστές της.
Η επιστροφή στην Ελλάδα και τα τελευταία χρόνια
Μετά την επιστροφή του από το εξωτερικό, το 1844, ο Τερτσέτης διορίστηκε αρχειοφύλακας και βιβλιοφύλακας της Βιβλιοθήκης της Βουλής. Στη θέση αυτή παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του, συνεχίζοντας την πνευματική και ιστορική του δραστηριότητα.
Το 1867 παντρεύτηκε τη Γαλλίδα λόγια Αντελαΐντ Ζερμέν, η οποία ασχολούνταν με τη μετάφραση ποιημάτων στη γαλλική γλώσσα. Το 1867 είχε εκδώσει στη συγκεκριμένη γλώσσα τη συλλογή «Poesies diverses», στην Πίζα.
Από τον γάμο τους απέκτησαν έναν γιο, τον Σπυρίδωνα Τερτσέτη, ο οποίος αργότερα εργάστηκε ως διοικητικός υπάλληλος στο Υπουργείο Εξωτερικών.
Ο Γεώργιος Τερτσέτης πέθανε στην Αθήνα στις 15 Απριλίου 1874, σε ηλικία 73 ετών.
Το σύνολο του ποιητικού και πεζογραφικού έργου του συγκεντρώθηκε σε τρεις τόμους και εκδόθηκε το 1954, με επιμέλεια του Γεωργίου Βαλέτα.
Η παρακαταθήκη ενός ανθρώπου που δεν συμβιβάστηκε
Ο Γεώργιος Τερτσέτης δεν έμεινε στην Ιστορία μόνο για τα ποιήματα, τα διηγήματα και τις ιστορικές του μελέτες. Η υστεροφημία του συνδέθηκε άρρηκτα με τη δίκη του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και του Δημητρίου Πλαπούτα, εκεί όπου η προσωπική του στάση απέναντι στην εξουσία έγινε πράξη υπεράσπισης της δικαιοσύνης.
Ο άνθρωπος που γνώριζε από παιδί τον Γέρο του Μοριά, που είχε μοιραστεί τις δυσκολίες του Αγώνα και που αργότερα κατέγραψε τις πολύτιμες αναμνήσεις του, βρέθηκε στη δύσκολη θέση να υπερασπιστεί τη ζωή του μέσα σε μια δικαστική αίθουσα.
Δεν ήταν στρατηγός, ούτε πολέμησε στα πεδία των μαχών με το σπαθί στο χέρι. Έδωσε, όμως, τη δική του μάχη, αυτή της συνείδησης, της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Η ιστορία του υπενθυμίζει πως η ελευθερία δεν κατακτάται μόνο με τα όπλα. Χρειάζεται και ανθρώπους που έχουν το θάρρος να υπερασπίζονται τις αξίες της όταν οι περιστάσεις γίνονται δύσκολες και το προσωπικό κόστος μεγάλο.
Ο Γεώργιος Τερτσέτης άφησε πίσω του ένα διαχρονικό μήνυμα: Η Δικαιοσύνη δεν είναι προνόμιο της εξουσίας, αλλά δικαίωμα της ανθρωπότητας. Και η συνείδηση ενός ανθρώπου δεν πρέπει να υπογράφει ποτέ μια άδικη καταδίκη.
Ads
