Τι ψυχή έχει ένα σχολείο;
Oplus_131072
Το ιστορικό 1ο Δημοτικό Σχολείο Φαρκαδόνας κινδυνεύει να σβήσει – Μια προσωπική κατάθεση του φιλολόγου Κώστα Μιχαλάκη για τη μνήμη, την εγκατάλειψη και το μέλλον ενός ολόκληρου τόπου
Το ιστορικό 1ο Δημοτικό Σχολείο Φαρκαδόνας βρίσκεται αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο οριστικού κλεισίματος. Ο καταξιωμένος εκπαιδευτικός Κώστας Μιχαλάκης, με βαθιές οικογενειακές ρίζες στην περιοχή, καταθέτει τη δική του βιωματική ματιά και θέτει ένα ερώτημα που ξεπερνά τα όρια ενός σχολικού κτηρίου: Τι μέλλον μπορεί να έχει ένας τόπος όταν κλείνουν τα σχολεία του;
Τι ψυχή έχει ένα σχολείο;
“Αυτό το σχολείο το έχτισε ο Γεώργιος Παπανδρέου, όταν ήταν υπουργός Παιδείας του Ελευθέριου Βενιζέλου» μου έλεγε περήφανος ο πατέρας μου για το πετρόχτιστο σχολείο της Φαρκαδόνας, από το οποίο πέρασε αυτός και τα τέσσερα αδέλφια του. Κοιτούσα με τα παιδικά μου μάτια τα μεγάλα παράθυρα και το διώροφο κτήριο και προσπαθούσα να φανταστώ τον πατέρα μου μαθητή, να κάνει τις ίδιες σκανδαλιές με μένα.
Τα χρόνια πέρασαν και το σχολείο ονομάστηκε 1ο Δημοτικό Φαρκαδόνας, καθώς ιδρύθηκε και δεύτερο στο χωριό. Από τις αρχές όμως του 21ου αιώνα, άρχισαν να φαίνονται τα πρώτα άσχημα σημάδια. Τα παιδιά άρχισαν να λιγοστεύουν, τα δημοτικά των μικρών γύρω χωριών να κλείνουν.
Αυτή η φθίνουσα πορεία εξακολουθούσε σε έναν από τους πιο δυναμικούς αγροτοκτηνοτροφικούς Δήμους της χώρας, μέχρι την καταστροφή του Daniel που έπληξε σκληρά το χωριό. Το κτήριο του 1ου Δημοτικού ήταν ένα από αυτά που επλήγησαν. Μετά την πλημμύρα, άρχισαν οι υποσχέσεις. Σχέδια για την ανάπτυξη του Δήμου, έργα υποδομής, νέα παραγωγικά μοντέλα πνοής και άλλα τέτοια μεγαλεπήβολα.
Ειδικά για τα σχολεία, η κυβέρνηση ζήτησε από την Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών να χρηματοδοτήσει την αποκατάσταση και ανάπλαση των κτηρίων. Και όντως, μετά από τις απαραίτητες καθυστερήσεις, τα σχολεία παραδόθηκαν, ήλθε ο Πρωθυπουργός, Υπουργοί, Βουλευτές, πολιτευτές, παρατρεχάμενοι, δημοσιογράφοι, βγήκαν φωτογραφίες, ακούστηκαν δηλώσεις.. Έφυγαν οι επίσημοι και ήλθαν οι μαθητές με τους δασκάλους τους.
Κι από εκεί ξεκίνησε η τραγωδία του 1ου Δημοτικού Σχολείου Φαρκαδόνας.
Ήδη εδώ και δύο σχολικά έτη, όλα τα παιδιά που θα πήγαιναν στην πρώτη Δημοτικού, δόθηκε εντολή να εγγραφούν στο 2ο. Επίσης, το καλοκαίρι, το σχολείο υποβαθμίστηκε σε διθέσιο, δημιουργώντας ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα. Μπροστά στην κατάσταση αυτή, οι γονείς των μαθητών που απέμειναν, πήραν την απόφαση να μεταγράψουν τα παιδιά τους στο 2ο Δημοτικό, αφήνοντας έτσι το σχολείο χωρίς μαθητές και μέλλον, με σχεδόν βέβαια προοπτική το κλείσιμο αυτού του ιστορικού σχολείου.
Πίσω από τις εξαγγελίες και τα σχέδια
Τρία χρόνια μετά τον Daniel, η Φαρκαδόνα παραμένει με αθεράπευτες πληγές. Είναι φανερό ότι οι σχεδιασμοί, οι επιδοτήσεις και τα έργα ή δεν ήταν επαρκή, ή δεν είχαν σωστό σχεδιασμό και εφαρμογή ή έμειναν στα χαρτιά. Πάντως, δεν κατάφεραν να κάνουν την καθημερινότητα των κατοίκων πιο εύκολη, εξηγώντας έτσι την φυγή αρκετών οικογενειών σε αστικά κέντρα ή το εξωτερικό. Η φυγή αυτή μάλλον πρέπει να συναρτηθεί με τις πολιτικές και συνθήκες που ουσιαστικά αφανίζουν γεωργούς και κτηνοτρόφους εδώ και σχεδόν 30 χρόνια.
Επίσης, είναι φανερό ότι μία θεομηνία δεν έχει μόνο άμεσα αποτελέσματα, αλλά και μακροπρόθεσμες συνέπειες, ειδικά αν πρόκειται για μια ήδη ταλαιπωρημένη περιοχή.
Το κλείσιμο του 1ου ΔΣ Φαρκαδόνας αποτελεί ήττα για την τοπική κοινωνία, αλλά και σιωπηρή παραδοχή αποτυχίας όλων των τοπικών και κεντρικών σχεδιασμών.
Κανονικά, η περιοχή, με τον πλούτο που διαθέτει, θα έπρεπε όχι μόνο να μην ερημώνει, αλλά και να αποτελεί πόλο έλξης για οικογένειες και εργαζόμενους που θέλουν να ζήσουν αξιοπρεπώς και να εργάζονται στον πρωτογενή τομέα, ο οποίος επί χιλιάδες χρόνια αποτελεί την βάση του ανθρώπινου πολιτισμού.
Επίσης, είναι αποδοχή της πιθανότητας ότι ο πληθυσμός θα βαίνει μειούμενος, ή στην καλύτερη περίπτωση σταθερός, επομένως δεν χρειάζονται δύο Δημοτικά σχολεία. Η πραγματικότητα λέει ότι αν ένα σχολείο κλείσει, όχι μόνο είναι πάρα πολύ δύσκολο να ανοίξει ξανά, αλλά παρασύρει σε μαρασμό ολόκληρη την περιοχή. Το ίδιο συμβαίνει και με τις συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων.
Μπορεί να γίνει κάτι διαφορετικό;
Είναι φανερό ότι μαγικά ραβδάκια και έτοιμες λύσεις δεν υπάρχουν. Ούτε είναι σωστό να μηδενίζουμε όλες τις προσπάθειες και να ρίχνουμε εύκολα ανάθεμα και ευθύνες. Από την άλλη όμως, είναι λάθος να στεκόμαστε σαν τους μοιραίους του Βάρναλη μπροστά σε μια δύσκολη πραγματικότητα. Επίσης, πρέπει να δούμε την μεγάλη εικόνα και να αφήσουμε κατά μέρος μικροσυμφέροντα και επιδιώξεις.
Δεν θα αναφερθώ στο πολύπλευρο ζήτημα του τι είδους βοήθεια και σχέδιο χρειάζεται η περιοχή της Φαρκαδόνας για να ξανασταθεί στα πόδια της. Είναι μια διαρκής συζήτηση στην οποία έχουν συμμετάσχει πολλοί και άξιοι επιστήμονες και σίγουρα χρειάζεται περισσότερο χώρο από ένα μικρό σημείωμα.
Θα επικεντρωθώ μόνο στην τύχη του Δημοτικού και θα πω την προσωπική μου άποψη γι’ αυτό. Αντί να τεθεί σε αναστολή προς το παρόν και να κλείσει σε λίγα χρόνια και επίσημα, το σχολείο πρέπει να παραμείνει ανοιχτό. Μπορεί να γίνει αυτό εφικτό, μοιράζοντας ισομερώς τους μαθητές σε όλες τις τάξεις, έστω και αν ο αριθμός των μαθητών είναι μικρός. Φυσικά, για να συμβεί αυτό, πρέπει να παραμεριστούν οι γνωστοί «κόφτες» του myschool και να θεωρηθεί ειδική περίπτωση το σχολείο, ως σχολείο πληγείσας περιοχής.
Κατανοώ τια παιδαγωγικά και άλλα ψυχοκοινωνικά ζητήματα που δημιουργεί ο μικρός αριθμός των μαθητών. Όμως, αν το σχολείο, όπως και τα άλλα της περιοχής, όχι μόνο στελεχωθεί από επαρκές προσωπικό, αλλά πλαισιωθεί με παιδαγωγικές και άλλες δράσεις, μπορούν όχι μόνο να στηρίξουν την εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά και να γίνουν σημείο αναφοράς σημείο αναφοράς για την τοπική κοινωνία.
Όταν μιλώ για επαρκές προσωπικό, εννοώ προσωπικό που θα είναι τοποθετημένο αποκλειστικά στο σχολείο και το περίσσευμα του ωραρίου το διαθέτει σε προαναφερθείσες δράσεις. Όχι για εκπαιδευτικούς που θα πρέπει να προλάβουν μαθήματα σε άλλα δύο ή τρία σχολεία γειτονικών χωριών.
Φυσικά, όλα αυτά έχουν κόστος και απαιτούν σχεδιασμό και συνεργασίες. Πιστεύω όμως ότι αξίζει, όχι μόνο για να συνεχίσει ο πατέρας μου να βλέπει το σχολείο να λειτουργεί, αλλά και για να μην δείχνω στον γιο μου το πέτρινο κτήριο και του λέω ότι εδώ κάποτε υπήρχε ένα σχολείο.
Αλλιώς, μπορούμε απλά να διαχειριστούμε την άσχημη κατάσταση, περιμένοντας να ρημάξει ολόκληρη η περιοχή.
Κώστας Μιχαλάκης
Αυτό το σχολείο το έχτισε ο Γεώργιος Παπανδρέου, όταν ήταν υπουργός Παιδείας του Ελευθέριου Βενιζέλου» μου έλεγε περήφανος ο πατέρας μου για το πετρόχτιστο σχολείο της Φαρκαδόνας, από το οποίο πέρασε αυτός και τα τέσσερα αδέλφια του. Κοιτούσα με τα παιδικά μου μάτια τα μεγάλα παράθυρα και το διώροφο κτήριο και προσπαθούσα να φανταστώ τον πατέρα μου μαθητή, να κάνει τις ίδιες σκανδαλιές με μένα.
Τα χρόνια πέρασαν και το σχολείο ονομάστηκε 1ο Δημοτικό Φαρκαδόνας, καθώς ιδρύθηκε και δεύτερο στο χωριό. Από τις αρχές όμως του 21ου αιώνα, άρχισαν να φαίνονται τα πρώτα άσχημα σημάδια. Τα παιδιά άρχισαν να λιγοστεύουν, τα δημοτικά των μικρών γύρω χωριών να κλείνουν.
Αυτή η φθίνουσα πορεία εξακολουθούσε σε έναν από τους πιο δυναμικούς αγροτοκτηνοτροφικούς Δήμους της χώρας, μέχρι την καταστροφή του Daniel που έπληξε σκληρά το χωριό. Το κτήριο του 1ου Δημοτικού ήταν ένα από αυτά που επλήγησαν. Μετά την πλημμύρα, άρχισαν οι υποσχέσεις. Σχέδια για την ανάπτυξη του Δήμου, έργα υποδομής, νέα παραγωγικά μοντέλα πνοής και άλλα τέτοια μεγαλεπήβολα.
Ειδικά για τα σχολεία, η κυβέρνηση ζήτησε από την Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών να χρηματοδοτήσει την αποκατάσταση και ανάπλαση των κτηρίων. Και όντως, μετά από τις απαραίτητες καθυστερήσεις, τα σχολεία παραδόθηκαν, ήλθε ο Πρωθυπουργός, Υπουργοί, Βουλευτές, πολιτευτές, παρατρεχάμενοι, δημοσιογράφοι, βγήκαν φωτογραφίες, ακούστηκαν δηλώσεις.. Έφυγαν οι επίσημοι και ήλθαν οι μαθητές με τους δασκάλους τους.
Κι από εκεί ξεκίνησε η τραγωδία του 1ου Δημοτικού Σχολείου Φαρκαδόνας.
Ήδη εδώ και δύο σχολικά έτη, όλα τα παιδιά που θα πήγαιναν στην πρώτη Δημοτικού, δόθηκε εντολή να εγγραφούν στο 2ο. Επίσης, το καλοκαίρι, το σχολείο υποβαθμίστηκε σε διθέσιο, δημιουργώντας ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα. Μπροστά στην κατάσταση αυτή, οι γονείς των μαθητών που απέμειναν, πήραν την απόφαση να μεταγράψουν τα παιδιά τους στο 2ο Δημοτικό, αφήνοντας έτσι το σχολείο χωρίς μαθητές και μέλλον, με σχεδόν βέβαια προοπτική το κλείσιμο αυτού του ιστορικού σχολείου.
Πίσω από τις εξαγγελίες και τα σχέδια
Τρία χρόνια μετά τον Daniel, η Φαρκαδόνα παραμένει με αθεράπευτες πληγές. Είναι φανερό ότι οι σχεδιασμοί, οι επιδοτήσεις και τα έργα ή δεν ήταν επαρκή, ή δεν είχαν σωστό σχεδιασμό και εφαρμογή ή έμειναν στα χαρτιά. Πάντως, δεν κατάφεραν να κάνουν την καθημερινότητα των κατοίκων πιο εύκολη, εξηγώντας έτσι την φυγή αρκετών οικογενειών σε αστικά κέντρα ή το εξωτερικό. Η φυγή αυτή μάλλον πρέπει να συναρτηθεί με τις πολιτικές και συνθήκες που ουσιαστικά αφανίζουν γεωργούς και κτηνοτρόφους εδώ και σχεδόν 30 χρόνια.
Επίσης, είναι φανερό ότι μία θεομηνία δεν έχει μόνο άμεσα αποτελέσματα, αλλά και μακροπρόθεσμες συνέπειες, ειδικά αν πρόκειται για μια ήδη ταλαιπωρημένη περιοχή.
Το κλείσιμο του 1ου ΔΣ Φαρκαδόνας αποτελεί ήττα για την τοπική κοινωνία, αλλά και σιωπηρή παραδοχή αποτυχίας όλων των τοπικών και κεντρικών σχεδιασμών.
Κανονικά, η περιοχή, με τον πλούτο που διαθέτει, θα έπρεπε όχι μόνο να μην ερημώνει, αλλά και να αποτελεί πόλο έλξης για οικογένειες και εργαζόμενους που θέλουν να ζήσουν αξιοπρεπώς και να εργάζονται στον πρωτογενή τομέα, ο οποίος επί χιλιάδες χρόνια αποτελεί την βάση του ανθρώπινου πολιτισμού.
Επίσης, είναι αποδοχή της πιθανότητας ότι ο πληθυσμός θα βαίνει μειούμενος, ή στην καλύτερη περίπτωση σταθερός, επομένως δεν χρειάζονται δύο Δημοτικά σχολεία. Η πραγματικότητα λέει ότι αν ένα σχολείο κλείσει, όχι μόνο είναι πάρα πολύ δύσκολο να ανοίξει ξανά, αλλά παρασύρει σε μαρασμό ολόκληρη την περιοχή. Το ίδιο συμβαίνει και με τις συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων.
Μπορεί να γίνει κάτι διαφορετικό;
Είναι φανερό ότι μαγικά ραβδάκια και έτοιμες λύσεις δεν υπάρχουν. Ούτε είναι σωστό να μηδενίζουμε όλες τις προσπάθειες και να ρίχνουμε εύκολα ανάθεμα και ευθύνες. Από την άλλη όμως, είναι λάθος να στεκόμαστε σαν τους μοιραίους του Βάρναλη μπροστά σε μια δύσκολη πραγματικότητα. Επίσης, πρέπει να δούμε την μεγάλη εικόνα και να αφήσουμε κατά μέρος μικροσυμφέροντα και επιδιώξεις.
Δεν θα αναφερθώ στο πολύπλευρο ζήτημα του τι είδους βοήθεια και σχέδιο χρειάζεται η περιοχή της Φαρκαδόνας για να ξανασταθεί στα πόδια της. Είναι μια διαρκής συζήτηση στην οποία έχουν συμμετάσχει πολλοί και άξιοι επιστήμονες και σίγουρα χρειάζεται περισσότερο χώρο από ένα μικρό σημείωμα.
Θα επικεντρωθώ μόνο στην τύχη του Δημοτικού και θα πω την προσωπική μου άποψη γι’ αυτό. Αντί να τεθεί σε αναστολή προς το παρόν και να κλείσει σε λίγα χρόνια και επίσημα, το σχολείο πρέπει να παραμείνει ανοιχτό. Μπορεί να γίνει αυτό εφικτό, μοιράζοντας ισομερώς τους μαθητές σε όλες τις τάξεις, έστω και αν ο αριθμός των μαθητών είναι μικρός. Φυσικά, για να συμβεί αυτό, πρέπει να παραμεριστούν οι γνωστοί «κόφτες» του myschool και να θεωρηθεί ειδική περίπτωση το σχολείο, ως σχολείο πληγείσας περιοχής.
Κατανοώ τια παιδαγωγικά και άλλα ψυχοκοινωνικά ζητήματα που δημιουργεί ο μικρός αριθμός των μαθητών. Όμως, αν το σχολείο, όπως και τα άλλα της περιοχής, όχι μόνο στελεχωθεί από επαρκές προσωπικό, αλλά πλαισιωθεί με παιδαγωγικές και άλλες δράσεις, μπορούν όχι μόνο να στηρίξουν την εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά και να γίνουν σημείο αναφοράς σημείο αναφοράς για την τοπική κοινωνία.
Όταν μιλώ για επαρκές προσωπικό, εννοώ προσωπικό που θα είναι τοποθετημένο αποκλειστικά στο σχολείο και το περίσσευμα του ωραρίου το διαθέτει σε προαναφερθείσες δράσεις. Όχι για εκπαιδευτικούς που θα πρέπει να προλάβουν μαθήματα σε άλλα δύο ή τρία σχολεία γειτονικών χωριών.
Φυσικά, όλα αυτά έχουν κόστος και απαιτούν σχεδιασμό και συνεργασίες. Πιστεύω όμως ότι αξίζει, όχι μόνο για να συνεχίσει ο πατέρας μου να βλέπει το σχολείο να λειτουργεί, αλλά και για να μην δείχνω στον γιο μου το πέτρινο κτήριο και του λέω ότι εδώ κάποτε υπήρχε ένα σχολείο.
Αλλιώς, μπορούμε απλά να διαχειριστούμε την άσχημη κατάσταση, περιμένοντας να ρημάξει ολόκληρη η περιοχή.
Κώστας Μιχαλάκης
Φιλόλογος που η γη της Φαρκαδόνας ανέθρεψε τους γονείς του και σπούδασε τον ίδιο.
Ads
