Όλοι για μια… Πατρίδα

Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου

Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Φιλόλογος
(Δημοσιεύθηκε στο blog «ΙΔΕΟπολις», περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Θεσσαλικά Σύμμεικτα», τόμος 1, Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ – 2024)

“Το δικαίωμα του να είσαι άνθρωπος μέσα στη δική σου Πατρίδα”
Ποντιακά τραγούδια:
«Την πατρίδα μ’ έχασα, έκλαψα κι επόνεσα…»
«Σ’ σον πόλεμον τραντέλληνας, του Πόντου παλληκάριν…»

Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων και οι θρήνοι αυτών των τραγουδιών ραγίζουν καρδιές. Δεν χρειάζονται μεγαλόστομες διακηρύξεις για να μιλήσει κάποιος για την Πατρίδα. Η απώλειά της είναι αρκετή για να κατανοήσει κανείς την αξία της. Ο Ευριπίδης άλλωστε το δήλωσε καθαρά: «Μόχθων δ’ ουκ άλλος ύπερθεν ή γας πατρίας στέρεσθαι».

Η Πατρίδα, είτε είναι Ιθάκη, είτε είναι Ρώμη, είτε είναι μια γη χαμένη στη μνήμη, είτε μια ελπίδα στο μέλλον, είναι για τον άνθρωπο κάτι ιερό, ένα «νόστιμον ήμαρ», μια μόνιμη εστία μνήμης, ταυτότητας και ελπίδας. Είναι και δικαίωμα, όχι μόνο καθήκον. Και είναι δικαίωμα όλων: από τον Οδυσσέα ως τον μετανάστη του σήμερα που πνίγεται στα νερά της Πύλου.

Ο Παλαμάς στον «Δωδεκάλογο του Γύφτου» μιλά για το «Γιούχα των Πατρίδων», όχι από μίσος για αυτές, αλλά από αντίδραση στην πατριδοκαπηλία. Κι όμως καταλήγει:

«Δε ζει χωρίς Πατρίδες η ανθρώπινη ψυχή».

Στις μυθολογικές διαδρομές του Οδυσσέα και του Αινεία, στον πόνο των Ποντίων και των ξεριζωμένων, στους πρόσφυγες που αναζητούν νέα πατρίδα, αποτυπώνεται το κοινό νήμα της ιστορίας: η βαθιά, σχεδόν μυστηριακή, ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει κάπου. Να ριζώσει.

Η σύγχρονη εποχή, βέβαια, θολώνει το νόημα της Πατρίδας. Ο σύγχρονος άνθρωπος γεννιέται σε έναν τόπο, ζει σε άλλον, εργάζεται αλλού, ονειρεύεται αλλού. Ποια είναι λοιπόν η Πατρίδα του; Ίσως είναι η μνήμη, το βίωμα, το «εμείς» που διαμορφώνει την ταυτότητά του.

Όμως μπροστά στον θρήνο της χαμένης πατρίδας, όπως αποτυπώνεται στο ποντιακό τραγούδι, δεν υπάρχουν θεωρίες. Υπάρχει μόνο η ανατριχίλα και η θλίψη.
Και ίσως η ελπίδα ότι κάποτε κανείς δεν θα χρειαστεί να αναζητήσει πατρίδα, γιατί θα την έχει.
Ότι κάποτε η λέξη Πατρίδα δεν θα είναι φάντασμα ή ουτοπία, αλλά πράξη, δικαίωμα και καθημερινότητα.

«Πατρίδα ή Θάνατος», είπε ο Τσε Γκεβάρα.
Κι εμείς ας πούμε απλά:
Να μην ξαναχάσει κανείς την Πατρίδα του.

Ads