Από τη Νεολαία ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ’90 μέχρι το σήμερα – Μια συνάντηση στην Κρήτη με πολιτικές αναμνήσεις και συζητήσεις
Screenshot
Μια φιλία που μετρά περισσότερες από τρεις δεκαετίες και μια νεότερη γνωριμία που εξελίχθηκε σε στενή προσωπική και πολιτική σχέση βρέθηκαν στο ίδιο τραπέζι, πριν από λίγες ημέρες στην Κρήτη.
Ο Χρήστος Τζιώλης και ο Κρητικός επιχειρηματίας Παντελής Σπυρλιδάκης γνωρίζονται από τη δεκαετία του 1990. Η γνωριμία και η φιλία τους έχει τις ρίζες της στα χρόνια της Νεολαίας ΠΑΣΟΚ, σε μια περίοδο έντονης πολιτικής και κοινωνικής δραστηριότητας, κοινών προβληματισμών και αγωνιών.
Από εκείνη τη γνωριμία αναπτύχθηκε, όπως περιγράφει ο ίδιος ο Χρήστος Τζιώλης, με τον εγγονό του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, Ανδρέα Γ. Παπανδρέου, μια στενή προσωπική αλλά και πολιτική σχέση, με συχνές συζητήσεις και ανταλλαγή απόψεων γύρω από την πολιτική, την κοινωνία και τις προκλήσεις της σημερινής εποχής.
Πρόσφατα βρέθηκαν όλοι μαζί στην Κρήτη, σε μια συνάντηση με έντονο το στοιχείο της παρέας και της ανθρώπινης επαφής. Παλιές αναμνήσεις, πολιτικές συζητήσεις, προβληματισμοί για το σήμερα και σκέψεις για το αύριο βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας βραδιάς μεταξύ φίλων.
Στη φωτογραφία, από δεξιά, βρίσκονται ο επιχειρηματίας Παντελής Σπυρλιδάκης, ο κοινωνιολόγος Ανδρέας Γ. Παπανδρέου, ο Πέτρος Παππάς και ο Χρήστος Τζιώλης.
Το μήνυμα του Ανδρέα Γ. Παπανδρέου: Ασφάλεια για να μπορεί ο πολίτης να δημιουργήσει
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά η συνάντηση και με αφορμή την πρόσφατη δημόσια παρέμβαση του Ανδρέα Γ. Παπανδρέου στα «ΝΕΑ», με το άρθρο του «Το ελληνικό παράδειγμα: Από την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ στη σημερινή κοινωνία».
Και ίσως το πιο ουσιαστικό μήνυμα του κειμένου βρίσκεται στην αναφορά του στην ασφάλεια που οφείλει να προσφέρει ένα σύγχρονο κοινωνικό κράτος στον πολίτη.
Η λογική που αναπτύσσει είναι απλή αλλά βαθιά πολιτική: όταν ο πολίτης γνωρίζει ότι δεν θα μείνει μόνος του απέναντι στην ασθένεια, στην ανασφάλεια της εργασίας ή στα γηρατειά, μπορεί να κοιτάξει μπροστά. Μπορεί να δημιουργήσει, να πάρει πρωτοβουλίες, να επενδύσει στις δυνατότητές του και τελικά να συμβάλει ο ίδιος στην πρόοδο και την ανάπτυξη της κοινωνίας.
Αντίθετα, όταν ο άνθρωπος αισθάνεται διαρκώς ανασφαλής για τα στοιχειώδη, η ενέργειά του αναλώνεται στην προσπάθεια να προστατευθεί από το αύριο.
Αυτό είναι ίσως και το κεντρικό μήνυμα που επιχειρεί να περάσει ο Ανδρέας Γ. Παπανδρέου: το κράτος πρόνοιας δεν αποτελεί τροχοπέδη για την ανάπτυξη. Μπορεί να αποτελέσει την προϋπόθεσή της. Το μήνυμα του Ανδρέα Γ. Παπανδρέου στο άρθρο που δημοσιεύτηκε είναι ξεκάθαρο, όταν ένας πολίτης που αισθάνεται ασφάλεια – ότι η δημιουργία ενός νοικοκυριού, η ασθένεια, η ανεργία, το γήρας δεν θα τον καταστρέψουν – μπορεί τότε να αναλάβει ρίσκο για να καινοτομήσει,να συμμετάσχει ενεργά χωρίς τον φόβο απόλυτης πτώσης, όπως δυστυχώς νιώθει σήμερα.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο του Ανδρέα Γ. Παπανδρέου στα «ΝΕΑ»
Διαβάστε το άρθρο του Ανδρέα Γ. Παπανδρέου στα «ΝΕΑ»:
Το ελληνικό παράδειγμα: Από την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ στη σημερινή κοινωνία
Η 3η Σεπτεμβρίου λειτουργεί ως παλίμψηστο της ελληνικής δημοκρατικής πορείας. Το 1843, ο λαός βγήκε στους δρόμους απέναντι στον Οθωνα απαιτώντας Σύνταγμα, μια γραπτή κατάθεση που θα δημιουργούσε μια σχέση εμπιστοσύνης με το κράτος. Δεν αναζήτησε τη στυγνή εξουσία, αλλά συμμετοχικούς κανόνες που θα ίσχυαν εξίσου για όλους, για να μπορέσουν να υλοποιήσουν τα ιδεώδη για τα οποία είχαν δώσει αγώνες μερικά χρόνια πριν με την ζωή τους.
Το 1974, λίγες εβδομάδες μετά την πτώση της δικτατορίας, το ΠΑΣΟΚ ιδρύθηκε με την ίδια βαθύτερη αξίωση, μεταφρασμένη στη γλώσσα της εποχής του: εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική συμμετοχή. Και στις δύο περιπτώσεις, το διακύβευμα δεν ήταν ποιος κυβερνά, αλλά με ποιους όρους λογοδοτεί η εξουσία και πώς ο πολίτης μετατρέπεται από θεατή σε ενεργό συμμέτοχο, μέσα στην ίδια του την καθημερινότητα.
Το 2026 βρίσκει αυτή την ιστορική αξίωση να δοκιμάζεται ξανά, με νέα μορφή. Πλέον με ποικίλες πρακτικές απέναντι σε ζητήματα διαφάνειας και λογοδοσίας, που τροφοδοτούν έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα στο οργανωμένο κράτος και στον λαό ο οποίος μάχεται να συνεργαστεί και να μη χάσει την ελπίδα του και την εμπιστοσύνη του στους θεσμούς της χώρας του.
Διαφαίνεται μια αντιπαλότητα μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης που δεν μοιάζει να πείθει ως δημιουργική, έτσι ώστε οι δύο αντιθέσεις να δημιουργούν νέες συνθέσεις μέσω διαλόγου προς όφελος του τελικού αποδέκτη, του έλληνα πολίτη. Αυτό όμως παρατηρούμε, πέρα από τις κομματικές αντιπαραθέσεις, είναι μια σιωπηλή κοινωνική κόπωση: η αίσθηση αυτή είναι ότι ο πολίτης καλείται και πάλι να παρακολουθεί από απόσταση, χωρίς ουσιαστικά να συμμετέχει στην πολιτική ζωή και στις αποφάσεις που αφορούν τον ίδιο.
Σε αυτήν τη συμβολή κοινωνικών συμβολαίων συναντιέται το ιστορικό αφήγημα με ένα βαθύτερο κοινωνιολογικό ζήτημα: η αξιοκρατία, που δεν μπορεί να υπάρχει τελικώς χωρίς την ενεργό συμμετοχή του πολίτη και της λαϊκής εμπειρίας. Η οποία ξεκινά να μεταδίδεται από το σπίτι μας, τη γειτονιά, το σχολείο και καταλήγει στη Βουλή.
Ομως, πλέον αυτή η κοινωνική αξία στη σύγχρονη κοινωνία έχει αποκτήσει και έναν άλλον παίκτη που ολοένα αποκτά μεγαλύτερο ρόλο στη διαβίβαση της πληροφορίας, τα ΜΜΕ. Και αυτά δυστυχώς στην πλειονότητά τους απ’ ό,τι φαίνεται δεν προωθούν την κοινωνική συμμετοχή αλλά μια θέση «πλαστική» στη δημοκρατία των πολιτών, χωρίς ευθύνες αλλα με τερατοποιημένα δικαιώματα.
Η αξιοκρατία δεν είναι ηθικό σύνθημα – είναι λειτουργία που προϋποθέτει ενεργοποιημένες παραγωγικές δυνάμεις. Δίχως αυτή την ενεργοποίηση, η αξιοκρατία γίνεται ρητορικό σχήμα: συζητάμε γι’ αυτήν στην κοινωνία αλλά δεν υπάρχει στην ουσία εάν η ίδια η πλειοψηφία στη Βουλή δεν την αναμεταδώσει πάλι στους ψηφοφόρους της, κάνοντας καθημερινά ενεργούς τους πολίτες.
Σε αυτή τη σύνδεση, νομίζω, η ουσιαστικότερη σύνδεση, κοινωνιολογικά, συνολικά αυτού του αφηγήματος: όλοι οι πολίτες είμαστε χρήσιμοι, εφόσον οι κυβερνώντες τολμήσουν και τα κράτη διαθέσουν συστήματα βασισμένα στην κοινωνική ασφάλεια και σε βαθιά συμμετοχικές διαδικασίες. Δεν πρέπει να είναι αφηρημένη ευχή, αλλά δομική προϋπόθεση. Ενας πολίτης που αισθάνεται ασφάλεια – ότι η δημιουργία ενός νοικοκυριού, η ασθένεια, η ανεργία, το γήρας δεν θα τον καταστρέψουν – μπορεί να αναλάβει ρίσκο, να καινοτομήσει, να συμμετάσχει ενεργά χωρίς τον φόβο της απόλυτης πτώσης, όπως δυστυχώς νιώθει σήμερα.
Ενας πολίτης που καλείται πραγματικά να συνδιαμορφώσει – όχι απλώς να ψηφίζει κάθε τετραετία, αλλά να συμμετέχει ενεργά σε θεσμούς, τοπική αυτοδιοίκηση, διαβούλευση, διαμεσολάβηση διαφορών.
Η λαϊκή εμπειρία ουσιαστικά είναι γνώση σε ένα σύστημα συμμετοχής όπως η ευγενής καθημερινή άσκηση για έναν αθλητή. Στη σύγχρονη αντιπροσωπευτική δημοκρατία πολλοί προσπαθούν να παρακάμψουν αυτήν τη διαδικασία, μέσω κάποιων υποτίθεται προνομίων, πτυχίων της, ή διασυνδέσεων ή ακόμη και συνεχών ανούσιων προβολών στα ΜΜΕ. Η συμμετοχή απαιτεί ισορροπία μεταξύ αυτών και εμπειρία λαϊκή που περνά από γενιά σε γενιά. Ετσι αναπτύσσει την αίσθηση ότι η δική του συνεισφορά έχει πραγματικό νόημα. Χωρίς αυτά τα δύο θεμέλια, κοινωνική ασφάλεια και συμμετοχικές διαδικασίες, οι παραγωγικές δυνάμεις μιας κοινωνίας παραμένουν κατακερματισμένες, φοβισμένες ή αδιάφορες – και η αξιοκρατία, όπως και η δημοκρατία, εκφυλίζεται σε σχήμα λόγου.
Η ελληνική Ιστορία, από το 1843 έως σήμερα, μπορεί έτσι να διαβαστεί ως μια διαρκής, ημιτελής προσπάθεια: να χτιστούν θεσμοί αρκετά ισχυροί ώστε ο πολίτης να μη χρειάζεται να βγει ξανά στον δρόμο για να θυμίσει στην εξουσία ότι υπάρχει. Η επόμενη «3η Σεπτεμβρίου» της Ελληνικής Δημοκρατίας δεν χρειάζεται απαραίτητα να είναι ρήξη ή ανατροπή των πάντων εφόσον τηρηθούν τα δημοκρατικά συμβόλαια που αναφέρονται στον ελληνικό Σύνταγμά μας – θα μπορούσε, ιδανικά, να είναι η στιγμή όπου το κράτος θ’ αποφασίσει επιτέλους να επενδύσει συστηματικά σε ασφάλεια και συμμετοχή, ώστε κάθε πολίτης να μπορεί πραγματικά να φανεί χρήσιμος, όχι επειδή του το επιτρέπουν, αλλά επειδή το σύστημα το προϋποθέτει, αλλιώς πάλι με τεράστιο κόστος θα χρειάζεται το κάθε έθνος να γκρεμίζει και να ξαναφτιάχνει το κράτος εξαρχής.
Ο Ανδρέας Γ. Παπανδρέου είναι κοινωνιολόγος
Πηγή συνέντευξης:tanea.gr
Ads
