Οδύσσεια: Η πέμπτη λέξη του ομηρικού έπους που διχάζει τους μεταφραστές παγκοσμίως
Η λέξη-κλειδί που αλλάζει σε κάθε αγγλική απόδοση
Μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες λέξεις της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, η οποία τοποθετείται στον πρώτο κιόλας στίχο του ομηρικού έπους, συνεχίζει να προβληματίζει τους μεταφραστές διεθνώς. Ο λόγος για τον επιθετικό προσδιορισμό «πολύτροπος» -την πέμπτη κατά σειρά λέξη του πρωτότυπου κειμένου- με την οποία ο Όμηρος συστήνει τον κεντρικό ήρωα της «Οδύσσειας».
Όπως αναφέρει η πολιτιστική πλατφόρμα Timeless Book Club, η οποία εστιάζει στη μελέτη κλασικών λογοτεχνικών έργων, η συγκεκριμένη λέξη αποτελεί το πλέον αντιπροσωπευτικό παράδειγμα μεταφραστικής πρόκλησης, καθώς δεν υφίσταται ούτε μία αγγλική λέξη που να συμπυκνώνει το σύνολο των σημασιολογικών της αποχρώσεων.
Η αδυναμία πιστής απόδοσης και οι επιλογές των μεταφραστών
Λόγω του πολυδιάστατου χαρακτήρα του όρου «πολύτροπος» -που υποδηλώνει ταυτόχρονα τον ευφυή, τον πολυμήχανο, αλλά και τον πολυπλάνητο- κάθε μεταφραστής που καταπιάνεται με το έπος καλείται να προκρίνει συγκεκριμένες σημασίες, θυσιάζοντας αναπόφευκτα κάποιες άλλες.
Σύμφωνα με την ανάλυση της πλατφόρμας, η επιλογή της εκάστοτε αγγλικής λέξης δεν συνιστά απλώς μια γλωσσική προσαρμογή, αλλά συνιστά ουσιαστική ερμηνευτική τοποθέτηση για την ίδια την προσωπικότητα του Οδυσσέα. Για τον λόγο αυτό, σχεδόν κανένας μεταφραστής στην ιστορία της αγγλόφωνης λογοτεχνίας δεν έχει χρησιμοποιήσει την ίδια ακριβώς απόδοση.
Αυξημένο ενδιαφέρον λόγω κινηματογράφου
Η συζήτηση γύρω από την ομηρική μετάφραση αναζωπυρώθηκε αυτόν τον μήνα, εν μέσω της αυξημένης απήχησης που καταγράφει το έπος μετά την κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν.
Στην αγγλική έκδοση του έργου που κυκλοφορεί από το Timeless Book Club, προκρίθηκε τελικά ο όρος «sagacious» (οξυδερκής, συνετός) για την απόδοση της ομηρικής λέξης, αναδεικνύοντας τη διανοητική υπεροχή και την οξύνοια του ομηρικού ήρωα.
Ads
