Θεσσαλία: Πόσο κοντά είναι ένας νέος «Daniel» – Ο καύσωνας, η θερμή θάλασσα και τα έργα που δεν έχουν ολοκληρωθεί
Το ενδεχόμενο επανάληψης μιας θεομηνίας τύπου Daniel δεν μπορεί σήμερα να προβλεφθεί ως πιθανότητα για το φθινόπωρο. Όμως οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το θερμότερο κλίμα και οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες της Μεσογείου μπορούν να δημιουργήσουν ευνοϊκότερο περιβάλλον για ακραίες βροχοπτώσεις, την ώρα που η Θεσσαλία εξακολουθεί να μην έχει ολοκληρώσει κρίσιμες παρεμβάσεις ορεινής υδρονομίας.
Ενδιαφέρον στατιστικό στοιχείο επίσης είναι η περιοδικότητα της τριετίας καθώς είχαμε τον Ιανό το Σεπτέμβρη του 2020 και τον Daniel το Σεπτέμβρη του 2023… Προηγούμενη μεγάλη πλημμύρα στη Θεσσαλία είχε καταγραφεί τον Οκτώβριο του 1994…
Το φθινόπωρο του 2026 βρίσκει τη Θεσσαλία αντιμέτωπη με ένα διπλό ερώτημα: τι καιρό μπορεί να φέρει η επόμενη μεγάλη κακοκαιρία και πόσο θωρακισμένη είναι η περιοχή εάν αυτή αποδειχθεί εξαιρετικά έντονη;
Ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας Δημήτρης Κουρέτας έχει επανέλθει τις τελευταίες ημέρες με προειδοποιήσεις ότι η περιοχή δεν είναι ακόμη έτοιμη να αντιμετωπίσει έναν νέο Daniel. Μάλιστα τις ίδιες επισημάνσεις κάνει και ο αντιδήμαρχος Λάρισας και πρόεδρος των πόλεων με ποτάμια Κώστας Αργυρόπουλος Παράλληλα, ζητά να προχωρήσουν χωρίς άλλη καθυστέρηση τα έργα ορεινής υδρονομίας (πρόγραμμα Aqua Montis) , επισημαίνοντας ότι σημαντικό μέρος τους παραμένει χωρίς δημοπράτηση.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν «έρχεται Daniel»
Με τα σημερινά δεδομένα, κανείς δεν μπορεί να πει ότι είναι πιθανό να επαναληφθεί ο Daniel το φθινόπωρο του 2026. Οι εποχικές προγνώσεις μπορούν να δείξουν τάσεις σε θερμοκρασία και βροχοπτώσεις, όχι να προβλέψουν από τώρα την εμφάνιση ενός συγκεκριμένου ακραίου συστήματος πάνω από τη Θεσσαλία. Το ίδιο το ECMWF υπογραμμίζει ότι οι εποχικές προγνώσεις αφορούν πιθανότητες και αποκλίσεις από τις κλιματικές μέσες τιμές και όχι συγκεκριμένα καιρικά επεισόδια.
Ωστόσο, υπάρχει ένα ανησυχητικό υπόβαθρο.
Η μακροπρόθεσμη πρόγνωση του meteo.gr για τον Σεπτέμβριο δείχνει μεγαλύτερη πιθανότητα ο μήνας να είναι θερμότερος από τα κανονικά, με το 85% των διαθέσιμων σεναρίων να δίνει θετική θερμοκρασιακή απόκλιση στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Η μέση τιμή των 400 σεναρίων που εξετάστηκαν είναι περίπου +1,03°C.
Αυτό δεν σημαίνει «έρχεται πλημμύρα». Σημαίνει όμως ότι η αφετηρία της φετινής φθινοπωρινής περιόδου είναι θερμή.
Τι σχέση έχει ο σημερινός καύσωνας;
Η σχέση είναι έμμεση αλλά σημαντική.
Η Ελλάδα βίωσε νέο ισχυρό θερμό επεισόδιο στο δεύτερο μισό του Αυγούστου, με θερμοκρασίες που ξεπέρασαν κατά τόπους τους 40°C και έφτασαν σε ορισμένες περιοχές ακόμη υψηλότερα.
Ο καύσωνας από μόνος του δεν μετατρέπεται σε Daniel. Δεν υπάρχει δηλαδή ένας απλός μηχανισμός «40άρια σήμερα → πλημμύρα τον Σεπτέμβριο».
Υπάρχει όμως ένας ευρύτερος φυσικός μηχανισμός: όσο θερμότερη είναι η θάλασσα, τόσο περισσότερη ενέργεια και υγρασία μπορεί να διαθέσει στην ατμόσφαιρα. Εάν στη συνέχεια εγκατασταθεί πάνω από τη Μεσόγειο μια κατάλληλη κυκλοφορία χαμηλών πιέσεων, η διαθέσιμη υγρασία μπορεί να τροφοδοτήσει πολύ ισχυρές βροχοπτώσεις.
Και εδώ βρίσκεται το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο του φετινού καλοκαιριού.
Η Μεσόγειος ως «δεξαμενή» θερμότητας
Το 2026 η Μεσόγειος έχει βρεθεί σε εξαιρετικά θερμή κατάσταση. Ανάλυση που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο δείχνει ότι η μέση θερμοκρασία της Μεσογείου τον Ιούλιο έφτασε περίπου τους 27°C, σε επίπεδο ρεκόρ, ενώ η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή έχει καταστήσει τέτοια θαλάσσια θερμότητα πολύ πιθανότερη.
Αυτό έχει σημασία για τη Θεσσαλία επειδή ο Daniel του 2023 δεν ήταν ένα «τυχαίο» καλοκαιρινό μπουρίνι. Επιστημονικές μελέτες έχουν συνδέσει την εξαιρετικά θερμή επιφάνεια της Μεσογείου με την ενίσχυση του συστήματος και της ακραίας βροχόπτωσης του Daniel, μέσω αυξημένης εξάτμισης και τροφοδοσίας του συστήματος με υγρασία. Και το ανησυχητικό είναι ότι παρόμοιες συνθήκες επεκράτησαν και το Σεπτέμβριο του 2020 με τον Ιανό…
Με απλά λόγια: μια θερμότερη θάλασσα δεν δημιουργεί από μόνη της τον Daniel, αλλά μπορεί να λειτουργήσει σαν επιταχυντής όταν συνδυαστεί με τον κατάλληλο ατμοσφαιρικό μηχανισμό.
Και εδώ μπαίνει η ορεινή υδρονομία
Για τη Θεσσαλία, όμως, η ένταση της βροχής είναι μόνο η μισή εξίσωση. Η άλλη μισή είναι τι συμβαίνει όταν το νερό φτάσει στα βουνά και στις λεκάνες απορροής. Ο καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργος Μιγκίρος πολύ εύστοχα είχε τονίσει σε συνέντευξή του στο “Μαγκαζίνο της Θεσσαλίας”, πως “όταν βρέχει δεν την κρατάς την ομπρέλα στα πόδια αλλά στο κεφάλι” θέλοντας να καταδείξει τη σπουδαιότητα των έργων ορεινής υδρονομίας, αφού την ορμητικότητα των νερών που ρέουν προς τον κάμπο την αναχαιτίζεις στα ορεινά. Φυσικά τον ίδιο αντπλημμυρικό ρόλο παίζουν και τα μεσαία φράγματα Σκοπιάς στον Ενιπεά, Μουζακίο και Πύλης που βρίσκονται ακόμη στο στάδιο αναζήτησης της.. προμελέτης!
Τα έργα ορεινής υδρονομίας έχουν ακριβώς αυτόν τον ρόλο: να συγκρατούν και να επιβραδύνουν τις απορροές στις ορεινές λεκάνες, να περιορίζουν τη μεταφορά φερτών υλικών και να μειώνουν την πίεση που φτάνει στα κατάντη ποτάμια και στις κατοικημένες περιοχές.
Το πρόγραμμα AQUA MONTIS έχει σχεδιαστεί ως βασικό τμήμα αυτής της αντιπλημμυρικής προστασίας. Παρ- όλα αυτά, η υλοποίηση των έργων έχει προχωρήσει με καθυστερήσεις· δημοσιεύματα των τελευταίων μηνών καταγράφουν επανειλημμένες αναβολές, με εξαίρεση παρεμβάσεις που έχουν προχωρήσει στη Μαγνησία.
Γι- αυτό και η παρέμβαση Κουρέτα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αυτή την περίοδο. Δεν υποστηρίζει ότι έχει προβλεφθεί νέος Daniel. Υποστηρίζει ότι, εάν συμβεί ένα νέο ακραίο πλημμυρικό επεισόδιο πριν ολοκληρωθούν τα έργα, η Θεσσαλία θα βρεθεί εκ νέου εκτεθειμένη.
Πόσο πιθανός είναι λοιπόν ένας νέος Daniel;
Η πιο επιστημονικά ασφαλής απάντηση είναι: δεν γνωρίζουμε την πιθανότητα ενός νέου Daniel για το φθινόπωρο του 2026 και δεν υπάρχει σήμερα πρόγνωση που να δικαιολογεί συγκεκριμένο ποσοστό.
Υπάρχουν όμως τρεις παράγοντες που δεν επιτρέπουν εφησυχασμό:
– Η Θεσσαλία παραμένει ευάλωτη, καθώς κρίσιμα έργα αντιπλημμυρικής θωράκισης και ορεινής υδρονομίας δεν έχουν ολοκληρωθεί.
– Η θερμοκρασιακή βάση είναι υψηλή, με τις εποχικές προγνώσεις να δείχνουν θερμότερο του κανονικού Σεπτέμβριο.
– Η Μεσόγειος είναι εξαιρετικά θερμή, κάτι που αυξάνει τη διαθέσιμη υγρασία και, υπό τις κατάλληλες ατμοσφαιρικές συνθήκες, μπορεί να ενισχύσει τις ακραίες βροχοπτώσεις.
Το κρίσιμο, επομένως, δεν είναι να προβλεφθεί από τώρα ένας «νέος Daniel». Το κρίσιμο είναι να αντιμετωπιστεί η πιθανότητα ενός ακραίου φθινοπωρινού επεισοδίου σαν πραγματικό επιχειρησιακό ενδεχόμενο και όχι σαν απίθανο σενάριο.
Γιατί ο Daniel απέδειξε κάτι που πλέον η Θεσσαλία γνωρίζει με τον πιο σκληρό τρόπο: όταν η ατμόσφαιρα δώσει ακραίες ποσότητες νερού, η διαφορά ανάμεσα σε μια μεγάλη κακοκαιρία και σε μια καταστροφή κρίνεται και από το πόσο έτοιμη είναι η περιοχή να διαχειριστεί αυτό το νερό.
Συμπερασματικά ο φετινός καύσωνας και η θερμή Μεσόγειος δεν αποτελούν προαναγγελία νέου Daniel. Αποτελούν, όμως, έναν από τους παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν τη δυναμική ενός ακραίου συστήματος, εφόσον συμπέσουν με την κατάλληλη ατμοσφαιρική κυκλοφορία. Και ακριβώς επειδή η πρόβλεψη ενός τέτοιου επεισοδίου δεν γίνεται μήνες πριν, η καθυστέρηση των έργων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Ads
